5.6.2.3 De dagen en tijdstippen

Het betreden van locaties is, naast het kunnen inzien van boeken en bescheiden, veelal gericht op het vaststellen van de werkelijkheid, de ‘real world’: het gaat bijvoorbeeld om het vaststellen van activiteiten in relatie tot de belastingen.1 In de loop der tijd zijn de verplichtingen voor een controle op locatie uitgebreid. In 1994 doet de waarneming ter plaatse (wettelijk) haar intrede bij de Belastingdienst.2 Het gaat hier om fysieke waarnemingen, waarvoor in het verleden ook wel de term ‘opnemingen’ werd gebruikt. Bijvoorbeeld om het vaststellen van het aantal en de hoedanigheid van de in een bedrijf werkzame personen, het vaststellen van de aanwezigheid en hoedanigheid van bepaalde voorraden, het vaststellen of bepaalde ruimten al dan niet voor bedrijfsdoelen in gebruik zijn, et cetera. Wat het betreden van gebouwen en terreinen buiten de kantooruren betreft, denke men aan horecabedrijven waarvan vele alleen of overwegend ’s avonds in bedrijf zijn. Men kan ook denken aan bedrijven met ploegen- of continudiensten, waarbij bepaalde voor de fiscale controle van belang zijnde aspecten zich geheel of voor een deel buiten de hiervoor genoemde uren afspelen.’3

Tijdens de parlementaire behandeling van de Awb is het tijdstip marginaal aan de orde gekomen. Voor de toezichthouder zijn er geen beperkingen opgenomen voor het verkrijgen van toegang tot de plaatsen en de momenten waarop dat kan plaatsvinden. Dat kan 24/7, zelfs als er niemand aanwezig is. En dat reikt dus verder dan de medewerkingsverplichting tegenover de inspecteur.

Het toezicht dient wel redelijkerwijs nodig te zijn voor het uitoefenen van de wettelijke taak van de toezichthouder. Daarbij kan het noodzakelijk zijn om onaangekondigd een bezoek te brengen aan bedrijfsterreinen, terwijl het bedrijf gesloten is (zelfs ’s nachts). Het criterium is de redelijkerwijze noodzakelijkheid.4 Het moment wordt bepaald door het evenredigheidsbeginsel (art. 5:13 Awb).