3.4 De Europese Pijler van Sociale Rechten

De Pijler is een document waarin de Europese Commissie, de Europese Raad en het Europees Parlement twintig beginselen en rechten hebben geformuleerd die essentieel zijn voor billijke en goed functionerende Europese arbeidsmarkten en socialezekerheidsstelsels in de 21^e eeuw.1 Jean-Claude Juncker, voormalig voorzitter van de Europese Commissie, kondigde in 2015 aan de Pijler te willen ontwikkelen ter intensivering van de bredere inspanning van de EU om een eerlijke Europese arbeidsmarkt te bewerkstelligen, waarop arbeidsmobiliteit welkom en tevens nodig is, maar wel gebaseerd op duidelijke regels en principes om misbruik en risico’s van sociale dumping te voorkomen.2

De Pijler vormt een aanvulling op hetgeen de Unie al had bereikt met betrekking tot de bescherming van werkenden in de Europese Unie.3 De Pijler is dan ook opgesteld met inachtneming van de destijds al op internationaal en Europees niveau bestaande rechtsbronnen van sociaal recht, zoals het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, het ESH en ILO-verdragen, en vormt een weergave van de daarin neergelegde beginselen en rechten zodat deze zichtbaarder en duidelijker worden en meer toegespitst kunnen worden op individuele burgers.4 De Pijler is op dit niveau het meest actuele initiatief ter vaststelling van sociale normen en bevat ook nieuwe beginselen die inspelen op maatschappelijke, technologische en economische ontwikkelingen.5 Zo kan rekening worden gehouden met de veranderende realiteit in Europese samenlevingen en de wereld van werk.

De Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad hebben de Pijler in november 2017 gezamenlijk geproclameerd op de Sociale Top in Göteborg. De Pijler heeft de status van een aanbeveling, waardoor de rechten en beginselen niet direct juridisch afdwingbaar zijn. De gezamenlijke proclamatie toont wel aan dat onder de EU-instellingen en -lidstaten grote consensus over en een breed draagvlak voor de beginselen en rechten uit de Pijler bestaat. De EU en haar lidstaten zijn zo een politieke verbintenis aangegaan om de Pijler om te zetten in de praktijk.6 De bedoeling is dat de Pijler voor de lidstaten bij huidige en toekomstige uitdagingen die direct gericht zijn op het vervullen van de essentiële behoeften van mensen dient als leidraad voor de doelmatige verwezenlijking van resultaten op sociaal en werkgelegenheidsgebied en voor een betere vaststelling en implementatie van sociale rechten.7 Kort gezegd is de Pijler een soort ‘wetgevingsprogramma’, waaraan sinds de introductie ervan door middel van verschillende richtlijnen al invulling is gegeven.8 De Pijler is dan ook opvallend praktisch geformuleerd doordat de verschillende belangen en daarmee samenhangende afwegingen zijn weergegeven die bij de verwezenlijking van de beginselen en rechten een rol spelen. Zo geeft de Pijler een reële weergave van de sociale markteconomie als model voor de Europese economie(ën), waarin zowel sociale als economische doelstellingen worden nagestreefd. Deze praktische en reële formulering biedt lidstaten handvatten om de Pijler om te zetten in praktische maatregelen.

Niet alleen het draagvlak voor, maar ook de reikwijdte van de Pijler is breed. De beginselen uit de Pijler zien namelijk op alle burgers van de Unie, inclusief onderdanen uit derde landen die met een verblijfsvergunning in de Unie verblijven, en daar waar de Pijler spreekt van werknemers, worden alle werkenden in de EU bedoeld, ongeacht de aard en duur van hun dienstbetrekking.9 De reikwijdte overstijgt zo de grenzen van de arbeidsovereenkomst. Dit maakt de Pijler, tezamen met de andere hiervoor besproken karakteristieken van de Pijler, zeer geschikt als vertrekpunt in de beoordeling of het Nederlandse arbeidsrecht moet ingrijpen in arbeidsrelaties die door uitbesteding van werk ontstaan, en zo ja, hoe ver dat ingrijpen moet en mag gaan.