4.2.2.2.4.3 Wanneer niet gemakkelijk te demonteren of te verplaatsen?

Van een vaste verbondenheid met de grond is sprake indien de met de grond verbonden constructie niet gemakkelijk te demonteren of gemakkelijk te verplaatsen is. Mobiele constructies, zoals (sta)caravans en sommige woonwagens, en gemakkelijk te demonteren of gemakkelijk te verplaatsen constructies, zoals tenten en chalets1, zijn naar het oordeel van het Hof van Justitie daarom roerend.2 Wanneer (immobiele) constructies gemakkelijk te demonteren of te verplaatsen zijn heeft het Hof van Justitie niet in het algemeen aangegeven. Dit zal de nationale rechter aan de hand van alle relevante feiten per geval moeten beoordelen. Wat het Hof van Justitie wel duidelijk heeft gemaakt, is dat van gemakkelijke demonteerbaarheid of verplaatsbaarheid geen sprake is indien er 80 mandagen nodig zijn om een (één of twee verdiepingen tellend) prefabgebouw, rustend op betonsokkels die zijn geplaatst op een in de grond aangebrachte betonnen fundering, te demonteren voor hergebruik.3 Hieruit volgt naar mijn mening niet dat van een vast met de grond verbonden constructie pas sprake is indien het demonteren en verplaatsen ten minste 80 mandagen in beslag neemt, maar dat van vaste verbondenheid met de grond in ieder geval sprake is indien het demonteren en het verplaatsen van het desbetreffende gebouw 80 mandagen in beslag neemt.4

In het Leichenich-arrest5 heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de voorzieningen om de woonboot op zijn plaats te houden niet gemakkelijk, te weten niet zonder inspanningen en zonder aanzienlijke kosten kunnen worden verwijderd. De Europese Commissie leest hierin een nadere invulling van het Maierhofer-criterium die inhoudt dat een constructie vast met de grond verbonden is indien zij niet zonder inspanningen (het fysieke criterium) en aanzienlijke kosten (het economische criterium) te verwijderen is.6 Anders gezegd: het demonteren of verplaatsen van de constructie gaat niet gemakkelijk indien het moeite en veel geld kost. Naar mijn mening is echter geen sprake van een rechtsopvatting van het Hof van Justitie, maar van een feit. Het Hof verwijst voor de aanzienlijke kosten en inspanningen die nodig zijn voor het verplaatsen van de woonboot naar de feitenvaststelling in de verwijzingsbeslissing.7 De lezing die de Europese Commissie voorstaat zou naar mijn mening ook niet logisch zijn. Uit het Maierhofer-arrest volgt dat een constructie vast met de grond verbonden is indien er 80 mandagen nodig zijn voor de demontage van constructies voor hergebruik. Dit laat zien dat het Hof van Justitie van doorslaggevend belang heeft geacht dat de verplaatsings- of verwijderings inspanning aanzienlijk is. Omdat uit r.o. 23 van het Leichenich-arrest blijkt dat het Hof van Justitie niet afwijkt maar verwijst naar het Maierhofer-arrest, ligt het naar mijn mening niet voor de hand om in het Leichenich-arrest te lezen dat inspanningen – het bijvoeglijk naamwoord aanzienlijke ontbreekt – en aanzienlijke kosten volstaan. Ook uit het Sequeira Mesquita-arrest, dat is gewezen ná het Leichenich-arrest, is af te leiden dat in het Leichenich-arrest geen nadere invulling van het Maierhofer-criterium gelezen moet worden.8 In dit arrest refereert het Hof van Justitie uitsluitend aan het Maierhofer-criterium.