1.6.1 Methodologie – stap I tot en met VII

Rechtsvergelijking moet worden gedaan met een bepaalde systematiek. In de eerste plaats moet duidelijk worden gemaakt wat precies met elkaar wordt vergeleken. Welk onderwerp staat centraal? In de tweede plaats is van belang vooraf te benoemen welke doelstelling men wil bereiken met de rechtsvergelijking.1 Als het onderwerp en het doel zijn bepaald, is ook meer te zeggen over de aanpak die wordt gekozen: staat een onderwerp centraal of een rechtsregel? Na de keuze van onderwerp of rechtsregel wil ik een toetsingskader gebruiken. Dat moet worden ontwikkeld om te kunnen toetsen aan flexicuritydoelen. Immers, de signalering in §1.3 was al dat elke Lidstaat zelf vorm mag geven aan de invulling van de flexicuritydoelen. Zonder kader zou élke invulling mogelijk zijn en ontbreken criteria of beginselen waaraan kan worden getoetst.2 Een toetsingskader is daarom noodzakelijk. Om daarbij uit te komen, is het verstandig allereerst een aantal kernbegrippen te definiëren en systeemkenmerken te benoemen. De vergelijking is vervolgens een systematisch proces met een aantal stadia en een paar methodologische regels, die in een logische volgorde worden gehanteerd.3

Het eerste stadium is de beschrijving. Gouden uitgangspunt is dat bronnen worden gehanteerd zoals de inheemse jurist dat doet.4 De eerste methodologische regel bij beschrijving is een analytisch onderzoek van die bronnen. Het te vergelijken onderwerp wordt onderzocht op wat het is en niet op wat het zou moeten zijn. Daarvoor wordt het onderwerp in verschillende aspecten ontleed en elk van die aspecten wordt aan de hand van deelvragen bestudeerd.5 De tweede regel is het onderzoeken en vaststellen van de verhoudingen die het onderwerp heeft met andere rechtsregels en extrajuridische factoren, waarmee het aanknopingspunten heeft. Arbeidsrecht kan bijvoorbeeld niet los worden gezien van socialezekerheidsrecht en bij wetgevende keuzes die zijn gemaakt, spelen historische, politieke en ideologische factoren een rol. Het eerste stadium bestaat dus uit zowel beschrijving van de achtergronden en totstandkoming van de rechtsregels, àls uit de inhoud van de rechtsregels zelf.

In het tweede stadium wordt aan de hand van de antwoorden op deelvragen gezocht naar een verklaring.6 Daarbij is in deze fase van het onderzoek toepassing van het toetsingskader nodig om antwoorden op de deelvragen te kunnen vinden. In de beschrijving zullen vaak al aspecten van een verklaring naar boven komen, maar voor het onderzoek moet er een apart moment voor worden ingeruimd. Voor de verklaring zijn echter geen vaste methodologische regels te formuleren, in de zin van welke observaties moeten worden gedaan of welke relaties moeten worden gelegd.

In het derde stadium worden de uitkomsten van het onderzoek gewaardeerd.7 Het doel van het onderzoek bepaalt de criteria voor de waardering van de concrete rechtsregels. Een zekere subjectiviteit bij de waardering is daarbij geen belemmering; het draait om de motivering daarvan. De waardering van de deelvragen dient uiteindelijk uit te monden in een waardering van het onderliggende systeem als zodanig.

Samenvattend is de structuur voor mijn onderzoek als volgt: