7.6.3.4 Alternatieven op wetgevingsniveau

Ter afronding wijs ik op alternatieven die zich richten op het wetgevingsniveau. Op deze plaats bedoel ik niet zozeer vereenvoudiging van wetgeving (paragraaf 7.6.2.e), maar het – onder andere door Scheltema bepleite1 – voorstel om het vertrouwensbeginsel te codificeren. Inmiddels is de overheid overigens voornemens de codificatie van algemene beginselen van behoorlijk bestuur op te pakken.2 Codificatie vormt een intern-juridische oplossing die het conflict tussen wetstoepassing en vertrouwen kan wegnemen (rechtsgelijkheid). Ik acht codificatie van het vertrouwensbeginsel een gewenste stap en zie daarvoor specifiek in de context van dit onderzoek twee argumenten.

In de eerste plaats leidt codificatie van het vertrouwensbeginsel ertoe, zoals Scheltema al inzichtelijk maakte, dat bij de vraag of bij de burger gewekte verwachtingen bescherming verdienen, een discussie over contra legem-toepassing van het vertrouwensbeginsel niet langer nodig is. Immers, als het vertrouwensbeginsel (ook) een wettelijke norm is, leidt toepassing van het vertrouwensbeginsel niet langer tot contra legem-toepassing van dat beginsel.3 Dan gaat het niet langer om de vraag of een strikte wetstoepassing moet wijken voor het vertrouwensbeginsel, maar is de vraag welke van beide wettelijke regelingen voorrang krijgt (gelijkheidsbeginsel, rechtszekerheidsbeginsel). Ten tweede komt codificatie van het vertrouwensbeginsel tegemoet aan het gebrek aan democratische legitimatie van voorlichting (democratiebeginsel). Dat lost het hiaat in de democratische legitimatie van (een lagere) heffing op grond van door voorlichting gewekte verwachtingen op. Overigens zal ook na codificatie van het vertrouwensbeginsel een afweging nodig blijven tussen het belang van toepassing van de ene wetsbepaling (fiscale regel) en de andere (het vertrouwensbeginsel).4 De toegevoegde waarde van het voorstel is dat het inkleuring geeft aan de te maken afwegingen.

Uit het bovenstaande volgt dat de besproken alternatieven niet de voorkeur verdienen en dat het herijkingsvoorstel een betere oplossing vormt. Wel geeft een aantal genoemde alternatieven inspiratie voor aanbevelingen (zie hoofdstuk 8).