13.8.5.3 Enige algemeen bekende vormen

Welke vormen zijn algemeen bekend in internationale handelsbranches? In ieder geval is het cognossement in het internationale vervoer algemeen bekend.1 Ook een ticket in het internationale vervoer met een verwijzing naar algemene voorwaarden met een forumkeuze is een algemeen bekende vorm.2 Onbekend is de vorm waarbij tevoren (een half jaar) cognossementsvoorwaarden voor het (zee)vervoer worden toegezonden zonder voor het (zee)vervoer een cognossement af te geven.3

Een verwijzing in de offerte en de opdrachtbevestiging naar gedeponeerde algemene voorwaarden is op het gebied van aanneming van werk gebruikelijk en algemeen bekend.4 In de internationale (vracht)autohandel is volgens het Gerechtshof te 's-Hertogenbosch een verwijzing naar gedeponeerde algemene voorwaarden echter niet algemeen bekend.5 De wijziging van het EEX heeft mede tot doel gehad een forumkeuze in het internationale handelsverkeer door een eenzijdige orderbevestiging (die niet wordt weersproken) mogelijk te maken.6 De enkele verwijzing in een schriftelijke orderbevestiging achteraf naar de bevoegde rechter die zonder protest wordt behouden, is echter niet steeds aanvaardbaar als een algemeen bekende wijze van totstandkoming in de internationale handel. Deze vorm is niet in alle handelsbranches aanvaard.7 De clausule `Gerichtsstand ist ...' is daarentegen in Nederland en Duitsland wel een algemeen gebruikelijke vorm:8 Een factor van belang lijkt of de wederpartij de forumkeuze kende of kon kennen, omdat de algemene voorwaarden aan de wederpartij bekend konden zijn. Een mondelinge overeenkomst gevolgd door een schriftelijke bevestiging met forumkeuze die zonder protest wordt behouden zal echter in de regel een geldige vorm zijn.9 Daaruit volgt dat ook het verzenden van facturen (na het sluiten van de overeenkomst) met een forumkeuze en niet protesteren door de wederpartij geen algemeen bekende wijze is 10 Ook deze mogelijkheid kan echter in sommige handelsbranches leiden tot een geldige forumkeuze.11Ik denk in het bijzonder aan overeenkomst die snel gesloten worden in een branche die gebruikelijke voorwaarden kent. Een factor van belang is voorts de eventuele vermelding van de forumkeuze op de factuur. Een combinatie van beide vormen is mogelijk en zal eveneens tot een geldige forumkeuze kunnen leiden. Over beide vormen kan men naar mijn mening niet in algemene bewoordingen spreken. Veel zal afhangen van de gewoonten ter plaatse waar partijen hun woonplaats hebben, de gewoonten in de branche, etc.12

Veelvuldig komt het voor dat één van de partijen voor of bij het sluiten van een overeenkomst naar algemene voorwaarden verwijst die een forumkeuze bevatten. De wederpartij protesteert hiertegen niet en vraagt de algemene voorwaarden niet op. Het is aan de wederpartij om naar de algemene voorwaarden te vragen.13 Deze wijze is algemeen bekend, hoewel de wederpartij de algemene voorwaarden niet kende:14

Deze vorm laat een mondeling gesloten forumkeuze toe, mits aan de voorwaarden van art. 23 lid 1 sub c EEX-V°/17 lid 1 sub c Verdrag is voldaan. Ik ken echter geen branche waarin deze vorm algemeen bekend is en doorgaans in acht wordt genomen. Dat verbaast niet, omdat een forumkeuze meestal geen brandende kwestie zal zijn die in onderhandelingen uitdrukkelijk ter sprake komt.

Voor (kunst)veilingen geldt een afwijkende algemeen bekende vorm15 (die partijen kennen of geacht worden te kennen). Bij veilingen plegen de veilingvoorwaarden te worden vermeld in de catalogus,16 te worden voorgelezen voor de veiling en te zijn aangeplakt17 of te worden vermeld op het formulier waarop de aanbetaling is bevestigd.18 Deze vormen dienen mijns inziens als algemeen bekend te worden beschouwd.