2.1 Inleiding

Aandeelhouders van een besloten vennootschap kunnen met hun aandeelhoudersrechten vergaande invloed uitoefenen binnen de vennootschap. Daarbij mogen zij in beginsel hun eigen belang nastreven. Dit uitgangspunt kan problemen opleveren wanneer het financieel slecht gaat met de vennootschap. Een botsing tussen de belangen van aandeelhouders, de belangen van de bij de vennootschap betrokken overige stakeholders, zoals schuldeisers, en de belangen van de vennootschap, is dan vrijwel onontkoombaar. De vraag rijst in welke gevallen de aandeelhouders moeten wijken, ofwel wanneer zij in de uitoefening van hun rechten worden beperkt omwille van de belangen van de vennootschap en de andere betrokkenen. Dit hoofdstuk ziet op het vennootschapsrecht. Hoe laat de rol van de aandeelhouder in het vennootschapsrecht zich omschrijven, welke rechten komen de aandeelhouders toe en welke grenzen stelt het vennootschapsrecht aan de uitoefening van die rechten? Het Engelse en Duitse recht inzake de Ltd respectievelijk GmbH wordt daarbij geïntegreerd behandeld.

In twee opzichten legt dit hoofdstuk de basis voor de hoofdstukken die volgen. Allereerst zal in de latere hoofdstukken worden voortgebouwd op de in dit hoofdstuk gegeven beschrijving van de positie van aandeelhouders, hun rechten en de daaraan gestelde grenzen naar geldend vennootschapsrecht. Daarnaast komt in de volgende hoofdstukken de verhouding tussen het vennootschapsrecht en het ‘herstructureringsrecht’ aan bod.

De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt. Allereerst ga ik in op de positie van de aandeelhouder die deel uitmaakt van de algemene vergadering (par. 2.2). Vervolgens bespreek ik een vijftal juridische en rechtseconomische kwalificaties van aandeelhouders (par. 2.3). In paragraaf 2.4 komen de meest voorkomende typen aandeelhouders aan bod. De aandeelhoudersrechten passeren de revue in de paragrafen 2.5 en 2.6, maar gezien het onderwerp van dit onderzoek alleen voor zover deze relevant kunnen zijn bij een preventieve herstructurering(sprocedure). Tot slot onderzoek ik de vennootschapsrechtelijke grenzen aan de uitoefening van aandeelhoudersrechten (par. 2.7). In de hoofdstukken 4, 5 en 6 worden deze grenzen nader beoordeeld wanneer de vennootschap in financiële nood verkeert en een preventieve herstructurering aan de orde is.