11.4.1 Het centraal aandeelhoudersregister

De doelstelling van Groot en Recourt bij het instellen van een centraal aandeelhoudersregister was het vergroten van transparantie in het rechtsverkeer en het tegengaan van misbruik van BV’s. Teneinde een en ander te realiseren, zal de poortwachtersrol van de notaris in het Nederlandse rechtsverkeer dienen te worden vergroot. Deze rol van de notaris is van belang bij de oprichting van de BV alsmede bij een latere aandelenoverdracht. Een constitutief vereiste voor zowel de oprichting van een BV als een aandelenoverdracht is immers de notariële akte (artikel 2:176 respectievelijk 2:196 BW). Wanneer de notaris de opdracht krijgt een notariële akte op te stellen ten behoeve van een aandelenoverdracht, zal hij allereerst de beschikkingsbevoegdheid van de verkoper dienen vast te stellen, waarna hij zal dienen te onderzoeken of de aandelen al dan niet zijn bezwaard met pandrechten of andere beperkende rechten, of de aandelen al dan niet gecertificeerd zijn, of er optie- of andere voorkeursrechten jegens derden met betrekking tot de aandelen bestaan en of bij de verkrijging van de aandelen mogelijke overdrachtsbelasting verschuldigd is.1 Op grond van de huidige wetgeving kan de notaris bij het vervullen van deze poortwachtersrol putten uit twee belangrijke bronnen: het handelsregister en het verplicht bij te houden aandeelhoudersregister door het bestuur van een BV op grond van artikel 2:194 BW. Belangrijke informatie ontbreekt echter dikwijls in de praktijk. In het handelsregister wordt namelijk slechts vastgelegd wie de bestuurder(s) van de BV is(zijn), gegevens over de statuten, gegevens over de vestigingsplaats, gegevens over de activiteiten van de BV, de omvang van het geplaatste aandelenkapitaal en wanneer de laatst vastgestelde jaarrekening is gedeponeerd. Wat betreft de aandeelhouders van een BV worden in het handelsregister slechts de gegevens van een aandeelhouder opgenomen, wanneer de BV slechts één aandeelhouder heeft.2 In het aandeelhoudersregister van artikel 2:194 BW dienen wel de gegevens van alle aandeelhouders te worden opgenomen. Het probleem hierbij is echter dat in de praktijk veelal blijkt dat dit aandeelhoudersregister niet goed wordt bijgehouden.3 Dit brengt mee dat het voor een notaris vaak onmogelijk is om te achterhalen wie een aandeelhouder is en of de overdragende persoon wel beschikkingsbevoegd is. Misbruik van BV’s wordt gekenmerkt door ondoorzichtige constructies en onduidelijke belangen van de betrokken (rechts)personen.4 Juist omdat men van een notariële aandelenoverdracht veel verwacht vanuit een oogpunt van rechtszekerheid,5 is het van belang de poortwachtersrol van de notaris bij de aandelenoverdracht te vergroten.

Alhoewel de instelling van een centraal aandeelhoudersregister (naast het reeds bestaande aandeelhoudersregister van artikel 2:194 BW) daar ongetwijfeld positief aan zal bijdragen, behoeft het voorstel tot invoering van het centraal aandeelhoudersregister – althans zoals het er nu ligt – mijns inziens enige aanpassing. Zo zal de positioneringskeuze van het voorgestelde centraal aandeelhoudersregister naar mijn mening moeten worden herzien, (paragraaf 11.4.1.2) alsook de keuze van de minister om het register slechts toegankelijk te maken voor het notariaat (paragraaf 11.4.1.3). Alvorens in te gaan op mijn kanttekeningen bij het huidige wetsvoorstel, zal kort worden beschreven wat het voorgestelde centraal aandeelhoudersregister inhoudt (paragraaf 11.4.1.1).