Grenzen van het strafrecht in de voorfase (SteR nr. 60) 2023/5.2.1:5.2.1 Inleiding

Grenzen van het strafrecht in de voorfase (SteR nr. 60) 2023/5.2.1

5.2.1 Inleiding

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In de literatuur en rechtspraak over het lex certa-beginsel wordt keer op keer benadrukt dat de betekenis van regels en woorden niet met absolute precisie kan worden vastgesteld en dat een zekere mate van onduidelijkheid onvermijdbaar is.1 Vrijwel iedere regel, hoe eenvoudig het behandelde onderwerp ook, is voor meerdere interpretaties vatbaar.2 En zeldzame uitzonderingen daargelaten hebben woorden ook nooit een vaststaande en scherp afgebakende betekenis.3 Ze zijn juist veranderlijk en meerduidig en kennen – naast een doorgaans relatief heldere kern – vage grenzen.4 Een zekere mate van vaagheid en onduidelijkheid is in het bijzonder ook inherent aan voorfasedelicten, aangezien deze zien op een in de toekomst nog te begaan feit, waarover haast per definitie nog niet alles vaststaat.5 Het lijkt dan ook op het eerste gezicht niet erg aantrekkelijk om al te lang stil te blijven staan bij de (on)duidelijkheid van dergelijke bepalingen; onduidelijkheid en taal gaan nu eenmaal hand in hand.6

Er moet vanuit liberaal oogpunt echter scherp voor worden gewaakt dat overheidsorganen zich niet al te gemakkelijk achter dergelijke, tamelijk defaitistisch aandoende, conclusies verschuilen. Uit het cruciale belang van het onderscheid tussen strafbaarheid en straffeloosheid volgt dat de wetgever niet te gemakkelijk weg mag komen met de – op zichzelf terechte – dooddoener dat volledige duidelijkheid niet haalbaar is en dat taal inherent onduidelijk is.7 Beter kan de wetgever nagaan hoe wetgeving wél duidelijker kan worden gemaakt, bijvoorbeeld door te kijken bij collega-wetgevers. In Duitsland wordt volgens Nan bijvoorbeeld veel beter voldaan aan de eis dat delictsomschrijvingen zo duidelijk mogelijk moeten worden geformuleerd.8 Dat volledige helderheid praktisch niet haalbaar is, doet bovendien niets af aan het principiële punt dat daar wel naar moet worden gestreefd.9 Het risico met het al te toeschietelijk aanvaarden van de onvermijdelijkheid van enige mate van vaagheid, is dat daarmee een rechtvaardiging wordt gevonden voor onduidelijke wetgeving.10 Dat volledige duidelijkheid onhaalbaar is, zegt immers niets over de vraag hoe duidelijk de strafbepaling wél kan (en moet) zijn.11 Sterker nog: juist vanwege deze praktische moeilijkheden is het lex certa-beginsel van cruciaal belang.12

Het duidelijk kunnen formuleren van een strafbaarstelling moet vanuit liberaal oogpunt worden gezien als een voorwaarde voor strafbaarstelling.13 Als een bepaling te vaag is en meer duidelijkheid niet haalbaar is, levert dat een indicatie op om van strafbaarstelling af te zien.14 Groenhuijsen bekritiseert vanuit dat perspectief ook terecht auteurs die betogen dat het lex certa-beginsel niet meer aansluit op de werkelijkheid en geen verhelderende functie heeft. Het legaliteitsbeginsel is geen verklarend, maar juist een beïnvloedend en beoordelend beginsel.15 Om die reden moet ook aan de vaststelling dat een beroep op het lex certa-beginsel voor de (Nederlandse en Europese) rechter maar weinig kansrijk lijkt, niet al te veel waarde worden gehecht. Hoopgevend is juist dat de Hoge Raad zich überhaupt uitspreekt over de duidelijkheid van wetgeving. Volgens Pelser is dat een indicatie dat de Hoge Raad het onverbindend verklaren van een strafbepaling wegens gebrekkige duidelijkheid in ieder geval voor mogelijk houdt.16 Vanuit liberaal-rechtsstatelijk oogpunt is duidelijkheid van groot belang en wel om twee redenen. Allereerst is duidelijkheid noodzakelijk om staatsmacht aan banden te leggen (§5.2.1.1) en daarnaast is duidelijkheid nodig gelet op het vereiste respect voor de autonomie van de burger (§5.2.1.2). De liberale benadering leidt daardoor tot een aantal consequenties voor wat betreft de wijzen waarop meer duidelijkheid kan worden verschaft (§5.2.1.3).

5.2.1.1 Staatsmachtinperking5.2.1.2 Autonomie en verwijtbaarheid5.2.1.3 Wijzen van verduidelijking5.2.1.4 Regel- en rechtenconceptie van legaliteit

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.