3.3.2 Toekenning

87. In afwijking van de hoofdregel dat de pandgever het stemrecht behoudt, kan het stemrecht worden toegekend aan de pandhouder (art. 2:89/198 lid 3 BW) Het stemrecht dat dan wordt toebedeeld is mijns inziens hetzelfde stemrecht als de pandgever heeft. Vindt er stemrechttoekenning plaats bij de verpanding van stemrechtloze bv-aandelen, dan zal het dus gaan om het stemrecht in de soortvergadering van stemrechtloze aandeelhouders. In de literatuur wordt over deze kwestie ook anders gedacht. Zo wordt door sommigen betoogd dat er een expliciete wettelijke grondslag nodig is voor de geldigheid van de toekenning van het stemrecht ter soort- en aanduidingsvergadering. Deze grondslag zou volgens hen vooralsnog ontbreken.1 Ik kan mij hierin niet vinden. Artikel 2:89/189 lid 3 BW luidt immers dat de pandhouder ‘het stemrecht’ kan toekomen. Volgens mij is de term ‘stemrecht’ in de zin van dat artikel neutraal in die zin dat onverschillig is of het in een algemene of een soortvergadering wordt uitgeoefend. Daarnaast begrijp ik de parlementaire geschiedenis bij artikel 2:89/198 BW zo dat men heeft gewild het stemrecht van een beperkt gerechtigde in algemene zin te regelen, waarbij het stemrecht ter algemene vergadering als het normaaltype centraal stond.2

Artikel 2:89/198 lid 3 BW luidt dat het stemrecht aan de pandhouder toekomt indien dit ‘wordt bepaald’. Het ligt voor de hand dat daarmee is bedoeld dat de pandgever en de pandhouder dit kunnen bepalen.3 Het staat ze daarbij mijns inziens vrij om de stemrechttoekenning te beperken tot een deel van de aandelen en bijvoorbeeld van slechts de eerste vijftig verpande aandelen het stemrecht toe te kennen aan de pandhouder. De toekenning kan daarbij plaatsvinden op verschillende momenten. Bijvoorbeeld kan het plaatsvinden bij de vestiging van het pandrecht (art. 2:89/198 lid 3 BW). In dat geval kan de bepaling worden neergelegd in de pandakte.4 Wanneer de pandgever en de pandhouder pas later een regeling treffen, dan is daarvoor een schriftelijke overeenkomst tussen hen nodig. Bij bv-aandelen blijkt die mogelijkheid uit artikel 2:198 lid 3 BW. Voor nv-aandelen ontbreekt een gelijkluidende tekst, waardoor het onduidelijk is of ook na de verpanding van de aandelen het mogelijk is om het stemrecht toe te kennen aan de pandhouder. Mijns inziens kunnen de pandgever en pandhouder ook bij nv-aandelen na de verpanding daarvan zo’n regeling treffen, gelet op de gelijkenis tussen de twee situaties.5 Voor de daadwerkelijke overgang van het stemrecht is het dan nodig dat de overeenkomst wordt betekend aan de vennootschap op overeenkomstige wijze als bepaald in artikel 2:86a/196a BW of de stemrechtovergang door haar wordt erkend overeenkomstig artikel 2:86b/196b BW (art. 2:198 lid 3 BW) – zie daarover §2.9.1.

88. Wanneer de pandhouder geen persoon is aan wie de aandelen vrijelijk kunnen worden overgedragen, dan volgt uit de wet dat voor de toekenning van het stemrecht naast de toekenning door de pandgever, ook de goedkeuring nodig is van een daartoe bevoegd orgaan (art. 2:89/198 lid 3 BW).6 Omdat voor een geldige overdracht van bv-aandelen op grond van artikel 2:195 lid 1 BW is vereist dat de aandeelhouder de aandelen die hij wil vervreemden eerst aanbiedt aan zijn medeaandeelhouders, is bij bv-aandelen voor de geldigheid van de stemrechttoekenning door de pandgever dus in beginsel ook de goedkeuring van het daartoe bevoegde orgaan van de vennootschap nodig. Bij nv-aandelen is zo’n goedkeuring nodig als de statuten een blokkeringsregeling bevatten (art. 2:87 lid 2 BW). Tot goedkeuring van de toekenning van stemrecht aan de pandhouder is bevoegd een daartoe in de statuten aangewezen orgaan, of als de statuten geen orgaan aanwijzen, de algemene vergadering.7 Deze goedkeuring kan mijns inziens zowel vooraf als achteraf worden verleend. Vindt zij plaats voorafgaand aan het opmaken van de notariële pandakte, dan ligt het voor de hand om daarnaar te verwijzen en een bewijs van dit besluit als bijlage toe te voegen aan de pandakte.

Het staat de vennootschap ten slotte vrij om in haar statuten een van artikel 2:89/198 lid 3 BW afwijkende regeling te treffen.8 Zij kan in haar statuten de stemrechtovergang onmogelijk maken of juist vergemakkelijken.9 Bijvoorbeeld kunnen de statuten in afwijking van het wettelijke uitgangspunt bepalen dat er in het geheel geen goedkeuring is vereist voor de toekenning van het stemrecht aan een pandhouder aan wie de aandelen niet vrijelijk kunnen worden overgedragen.10 Ook kunnen de statuten zo worden vormgegeven dat zij slechts in de weg staan aan de overgang van het stemrecht in een soort- of aanduidingsvergadering.11 De wet laat de vennootschap immers uitdrukkelijk vrij om af te wijken van de wet.12 Kent de pandgever de pandhouder in strijd met de statuten toch het stemrecht toe, dan mist de toekenning het beoogde rechtsgevolg, omdat dan niet wordt voldaan aan de daarvoor geldende eisen.13 Zijn aan de in de wet en statuten gestelde voorwaarden voor overgang voldaan, maar onderwerpen de pandgever en pandhouder de overgang aan een voorwaarde, dan kan een latere statutaire beperking van stemovergang mijns inziens niet meer worden tegengeworpen aan de voorwaardelijk stemgerechtigd pandhouder.14