3.2.1 De bijzondere positie van de overheid in het rechtsverkeer

Voor de interne rechtsvergelijking van dit onderzoek is het nodig kort uiteen te zetten in hoeverre voor de overheid bij toepassing van de in dit onderzoek relevante juridische civielrechtelijke kaders van wanprestatie en onrechtmatige daad speciale regels gelden.

De overheid heeft in het rechtsverkeer een bijzondere positie. De reden hiervoor is gelegen in haar bijzondere en exclusieve taken. Te denken valt aan het opstellen van publiekrechtelijke regelgeving en het toezicht op de uitvoering en handhaving daarvan.1 In sommige gevallen heeft de overheid bovendien een monopoliepositie, hetgeen ook bijzondere verplichtingen met zich kan brengen.2 Tevens is, meer principieel, te wijzen op de overheid als hoedster van het algemeen belang.3 Zij heeft bij de uitoefening van aan haar toekomende bevoegdheden beleidsvrijheid.4 Dit houdt echter niet in dat zij vrij kan handelen. Ook wanneer de overheid zich begeeft op privaatrechtelijk terrein, dient zij zich te houden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Zo moet een overheidslichaam bij het doen van een aanbod tot koop de geschreven en ongeschreven regels van publiekrecht – zoals het vertrouwensbeginsel5 – in acht nemen.6 De algemene beginselen van behoorlijk bestuur werken ook door in de mogelijkheden tot het doorvoeren van een beleidswijziging.7 Bovenstaande bijzonderheden kunnen zowel in een bestuursrechtelijke als civielrechtelijke rechtsgang aan de orde komen. Denk aan een overheid die zich beroept op een beleidswijziging als reden voor beschaamd vertrouwen of een aansprakelijkstelling van de overheid omdat zij onjuiste informatie heeft verstrekt over door haar zelf opgestelde regelgeving. Omdat voor overheidshandelen altijd publiekrechtelijke regels gelden, zijn niet alleen toezeggingen die zien op het uitoefenen van publiekrechtelijke bevoegdheden, maar ook overheidstoezeggingen die zien op privaatrechtelijke (rechts)handelingen relevant voor dit onderzoek.

Zoals uit hoofdstuk 8 en 9 zal blijken, speelt de bijzondere positie van de overheid in het rechtsverkeer bij alle vormen van vertrouwensschending van dit onderzoek een rol.