4.2.6 Wetboek van 1830

Onder dit Zuid-Nederlandse overwicht stelde de commissie in 1824 de titels vast met betrekking tot het zekerhedenrecht.1 Hoewel de uiteindelijke redactie van dit zogeheten Ontwerp 1824 voor grote delen woordelijk overeenstemde met de Code civil, had men zich blijkens de beraadslagingen over de grondbeginselen van het hypotheekrecht niettemin sterk afgezet tegen het Franse systeem.2 Zo werden om te beginnen de gerechtelijke hypotheken niet overgenomen uit de Code.3 Daarnaast werden ook de legale hypotheken geschrapt omdat deze niet waren te verenigen met het beginsel van publiciteit.4 Degenen die naar Frans recht een hypotheek aan de wet ontleenden, konden hun zekerheidsrecht bedingen zodat ook deze hypotheken voor schuldeisers kenbaar zouden zijn.5 Het andere beginsel waarop het hypothecaire stelsel is gebaseerd – te weten dat van specialiteit – noopte tot afschaffing van generale hypotheken.6 Zo was van een slaafse overname van de Code civil op dit onderwerp allerminst sprake. De afkeer van de generale en ‘verborgen’ hypotheken heeft geleid tot een systeem waarin iedere hypotheek kenbaar was voor derden.7 Het ontwerp bepaalde immers dat een hypotheek eerst na de inschrijving rechtsgeldig tot stand is gekomen.8 Tevens ging de inrichting van de registers op de schop. Naar Frans recht geschiedde de hypothecaire inschrijving op de naam van de eigenaar, waardoor de enige sleutel tot de registers de naam van de eigenaar van het onroerend goed was.9 De Commissie van redactie verkoos een stelsel dat gericht was op het perceel boven een stelsel op de persoon en bepaalde dat een hypotheek op de goederen van de hypotheekgever diende te worden ingeschreven.10 Uit de registers viel dan de gehele rechtstoestand van het perceel op te maken, zodat een schuldeiser zich omtrent de afwezigheid van andere hypotheken en goederenrechtelijke lasten kon vergewissen.

Het ontwerp plaatste daarnaast geen geprivilegieerde schuldeisers meer boven hypotheekrechten.11 De voorrechten werden weliswaar ten behoeve van enkele schuldeisers behouden, maar zij genoten nog slechts voorrang boven schuldeisers zonder hypotheek.12 De rang van de hypothecaire schuldeisers werd thans volledig in overeenstemming met de prioriteitsregel bepaald naar de dagtekening van de inschrijving van de hypotheek.13 Met de afschaffing van legale en gerechtelijke hypotheken was voor een schuldeiser het gevaar geweken dat na de verkrijging van zijn recht nog onbekende hypotheken opdoken die hoger in rang stonden.14 De voor de geldigheid van de hypotheek vereiste inschrijving maakte bovendien de verhouding tussen verschillende conventionele hypotheekhouders inzichtelijk. De dag van inschrijving was beslissend zonder acht te slaan op het uur waarop de inschrijving was gedaan. Aan twee op dezelfde dag ingeschreven hypotheken werd dezelfde rang toegekend.

Nadat in 1829 nog enkele redactionele wijzigingen waren doorgevoerd en het wetboek doorlopend was genummerd, besloot de Koning het jaar erop om het ‘Wetboek van 1830’ te laten drukken en per 1 februari 1831 in werking te laten treden.15 De invoering van het wetboek werd echter opnieuw verijdeld door politieke gebeurtenissen, dit maal de uitgebroken Belgische opstand. De daaruit voortgekomen onafhankelijkheid van België noopte de Koning ertoe de inwerkingtreding van het wetboek te schorsen.16 Hij beval dat het wetboek eerst moest worden herzien en in overeenstemming moest worden gebracht met de belangen van de Oud-Nederlandse provinciën.17