5.2.1 Abstract stelsel

Onder de overheersende invloed van Bernhard Windscheid volgde de wetgevingscommissie nauw het pandektensysteem. Geheel in lijn met zijn gezaghebbende Lehrbuch des Pandektenrechts kende de commissie aan het Sachenrecht een zelfstandig boek toe naast het Allgemeiner Teil, Schuldrecht, Familienrecht en Erbrecht. De zelfstandige plaats die men het zakenrecht toebedeelde, berust op het wezenlijke onderscheid tussen verbintenissenrecht en zakenrecht.1 Aan de hand van dit onderscheid dat overigens in andere wetgevingen zoals het ALR en de Code civil lang niet zo scherp was getrokken, kan het in Duitsland geldende abstracte stelsel van eigendomsoverdracht worden verklaard. De vraag of een eigendomsoverdracht tot stand is gekomen – een goederenrechtelijk vraagstuk – moet namelijk worden geabstraheerd van de vraag naar de geldigheid van de titel die bestaat uit rechtshandelingen die in een ander deel van het rechtssysteem gestalte krijgen, te weten het verbintenissenrecht.2 De rechtsgrond voor de overdracht moet daarom in het zakenrecht worden gevonden. Hiertoe is door Savigny het dingliche Vertrag (goederenrechtelijke overeenkomst) ontworpen.3 Deze overeenkomst moet worden gezien als de op overdracht gerichte wilsovereenstemming die als vereiste voor een rechtsgeldige overdracht aan de bezitsverschaffing wordt gekoppeld.4 De andersluidende opvatting dat de op eigendomsoverdracht gerichte wil van partijen niet in de levering maar in de verbintenisrechtelijke overeenkomst besloten ligt, werd door de wetgevingscommissie toegeschreven aan een onjuiste uitleg van een Digesten-fragment waarin is bepaald dat bezitsverschaffing de eigendom alleen doet overgaan indien daaraan een afdoende rechtsgrond ten grondslag ligt.5