2.6.3 Wijze van betekening en kennisgeving van stukken

Bij de betekening of kennisgeving van een stuk via de EG-Betekeningsverordening staat niet meer de betekening in de lidstaat, waar de procedure wordt gevolgd, centraal, maar vindt de betekening aan de wederpartij plaats in diens eigen lidstaat.1 De betekening in internationale gevallen aan het parket van de Officier van Justitie de zgn. remise au parquet - leidt derhalve niet meer tot een rechtsgeldige betekening in de zin van de verordening. De verzending en de ontvangst van de te betekenen of kennis te geven stukken vindt onder de verordening plaats door de samenwerking van de verzendende en ontvangende instanties in de lidstaten. Elke lidstaat is gehouden om een ontvangende en een verzendende instantie aan te wijzen.2 Wat Nederland betreft zijn de gerechtsdeurwaarders aangewezen als de verzendende en de ontvangende instanties (art. 2 lid 1 Uitvoeringswet EG-betekeningsverordening). Voor de kennisgeving van de gerechtelijke stukken door een gerecht of de griffier van een gerecht zijn de gerechten mede als verzendende instanties aangewezen (art. 2 lid 2 Uitvoeringswet EG-betekeningsverordening). Dit is van belang voor de betekening van een verzoekschrift aan een in een andere lidstaat woonachtige wederpartij. De verordening vereist in art. 3 ook een aanwijzing van een centrale instantie die informatie dient te verschaffen omtrent de betekening of kennisgeving van stukken dan wel bijstand dient te verlenen bij problemen met de verzending van stukken ter betekening of kennisgeving. In Nederland is de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders aangewezen als de centrale instantie (art. 3 Uitvoeringswet EGbetekeningsverordening).

De betekening van een stuk van een lidstaat naar een andere lidstaat geschiedt ingevolge art. 4 BetVo door de verzending van het te betekenen stuk door de verzendende instantie in een lidstaat naar de ontvangende instantie in een andere lidstaat. De ontvangende instantie in deze lidstaat draagt dan de zorg voor de betekening of kennisgeving van het stuk aan de geadresseerde. Dit gebeurt hetzij overeenkomstig het recht van de aangezochte lidstaat, hetzij in een specifieke, door de verzendende instantie gewenste vorm, mits deze wijze te verenigen is met het recht van de aangezochte lidstaat (art. 7 BetVo).

Art. 9 BetVo geeft de regeling van de datum van betekening weer. Deze datum wordt bepaald door het recht van de aangezochte lidstaat, d.w.z. door het recht van de lidstaat waar de betekening of kennisgeving aan de geadresseerde moet geschieden (art. 9 lid 1 BetVo). Indien echter in de lidstaat waar de procedure wordt gevoerd, voor de betekening of kennisgeving van het stuk een bepaalde termijn in acht moet worden genomen, geldt ten aanzien van de aanvrager het moment dat bepaald wordt door het recht van die lidstaat (art. 9 lid 2 BetVo). Hierbij dient te worden gedacht aan de stuiting van de verjaringstermijn of de termijn voor het instellen van een rechtsmiddel. Nederland heeft in art. 56 lid 3 Rv bepaald dat in dergelijke gevallen de datum van verzending beslissend is, mits de deurwaarder een afschrift van het te betekenen stuk naar de ontvangende instantie heeft gezonden.

Naast deze 'hoofdweg' staat de verordening ook andere wijzen van verzending en van betekening of kennisgeving van stukken toe. In buitengewone omstandigheden kan ingevolge art. 12 BetVo de verzending ook langs consulaire of diplomatieke weg plaatsvinden. Onder buitengewone omstandigheden dienen te worden verstaan natuurrampen of een algemene staking.3Op grond van art. 13 BetVo kan de betekening ook worden verricht door de daartoe bevoegde consulaire of diplomatieke ambtenaren. Ten aanzien van deze vorm van betekening kunnen de lidstaten een voorbehoud maken. Voor de betekening kent de verordening naast de verzending en de betekening op basis van de samenwerking tussen de verzendende instantie en de ontvangende instantie drie alternatieven. Art. 14 BetVo biedt de mogelijkheid tot betekening en verzending van gerechtelijke stukken aan de zich in een andere lidstaat bevindende personen rechtstreeks per post. De lidstaten kunnen deze mogelijkheid niet uitsluiten; wel bestaat er de mogelijkheid om aan de betekening per post bijzondere voorwaarden te verbinden. Nederland heeft in art. 6 Uitvoeringswet twee voorwaarden gesteld aan de betekening of kennisgeving per post van stukken aan zich in Nederland bevindende personen. Ten eerste moet deze betekening of kennisgeving per aangetekende post geschieden; dit om zekerheid omtrent de datum van de betekening te hebben. Ten tweede moet het te betekenen stuk in het Nederlands worden opgesteld dan wel in een taal die de ontvanger begrijpt. Dit om zekerheid te hebben dat de ontvanger daadwerkelijk kennis kan nemen van het aan hem betekende stuk.4 Op basis van art. 15 BetVo is het mogelijk dat iedere belanghebbende in een procedure de betekening of kennisgeving van gerechtelijke stukken direct doet verrichten door de deurwaarders, ambtenaren of de bevoegde personen in de aangezochte lidstaat.5 Het Nederlands recht kent een dergelijke mogelijkheid niet. In de literatuur is derhalve de vraag gerezen of art. 15 BetVo slechts naar het nationale recht verwijst, zodat een dergelijke mogelijkheid bij een grensoverschrijdende betekening alleen kan worden toegepast indien deze mogelijkheid door het interne procesrecht geboden wordt, dan wel of deze bepaling een dergelijke bevoegdheid in het leven roept, ongeacht de vraag of het interne procesrecht een dergelijke regeling kent.6