5.2.7.2 Art. 69 lid 4 AWR

De wetgever heeft bij de herziening van het fiscale straf- en boeterecht in het jaar 1998 (zie paragraaf 2.4.4.2) de samenloop tussen art. 225 lid 2 WvSr en art. 69 AWR onder ogen gezien: een generalis-specialis verhouding werd tot dan toe niet door Hoge Raad geaccepteerd:

Art. 69 lid 4 AWR bepaalt sinds 1998 echter dat indien het feit ter zake waarvan de verdachte kan worden vervolgd, zowel valt onder één van de bepalingen van art. 69 lid 1 AWR (het opzettelijk niet doen van aangifte of één van de varianten als bedoeld in art. 68 AWR) of lid 2 (het opzettelijk onjuist of onvolledig doen van aangifte), als onder die van art. 225 lid 2 WvSr (valsheid in geschrifte bij wijze van het gebruiken van een vervalst geschrift), strafvervolging op grond van art. 225 lid 2 WvSr is uitgesloten.

De vraag of ook samenloop van fiscale beboeting met strafvervolging op grond van het eerste lid van artikel 225 Sr dient te worden uitgesloten, is door de staatssecretaris van Financiën uitdrukkelijk negatief beantwoord:

De wettelijke anti-samenloopregel (of: vervolgingsuitsluitingsgrond) is zoals reeds benoemd met de wijzigingen van de AWR op 1 januari 1998 ingevoerd. De wetgever volgde hiermee het advies van de commissie Van Slooten.3 De wetgever heeft deze vervolgingsuitsluitingsgrond in de wet opgenomen met als reden dat een vervolging op grond van art. 225 lid 2 WvSr geen recht doet aan de bijzonderheden van het fiscale strafrecht.4 In feite is sprake van het vastleggen van een situatie die ook door art. 55 lid 2 WvSr wordt gedekt: immers gaat de specifieke bepaling voor op de algemene bepaling, omdat de specifieke bepaling meer is toegespitst op specialiteiten binnen het fiscale.5

Het gevolg van de kwalificatie van art. 69 lid 4 AWR als vervolgingsuitsluitingsgrond is dat de strafrechter, indien deze zich geconfronteerd ziet met een fiscale vervolging op grond van art. 225 lid 2 WvSr de OvJ niet-ontvankelijk dient te verklaren. Een dergelijke uitspraak van de rechter verhindert overigens niet dat de OvJ een nieuwe vervolging aanhangig maakt ter zake van art. 69 AWR. Nu geen inhoudelijke behandeling van de strafzaak heeft plaatsgevonden, is in een dergelijk geval geen sprake van een dubbele vervolging die wordt verhinderd door het ne bis in idem-beginsel.

De bijzondere specialiteitsregel ontdoet art. 225 WvSr echter niet volledig van zijn betekenis bij de vervolging ter zake van feiten die (mede) in een fiscale context zijn begaan. Een vervalst document kan bij fiscale controle ter inzage zijn gegeven, maar ook jegens een derde of andere instantie zijn gebruikt. De werking van art. 69 lid 4 AWR is logischerwijs beperkt tot het gebruik van het vervalste document bij de belastingcontrole.6 Het gebruik van een onjuiste of valse aangifte richting een andere instantie kan wel onder de werking van art. 225 lid 2 WvSr vallen.

Art. 69 lid 4 AWR verhindert voorts niet de vervolging op basis van art. 225 lid 1 WvSr waarin het valselijk opmaken of vervalsen van een geschrift is strafbaar gesteld, nu in art. 69 lid 4 AWR slechts wordt verwezen naar art. 225 lid 2 WvSr. Er wordt dus enkel samenloop voorkomen voor wat betreft het voorhanden hebben of afleveren van een geschrift. Dit zou kunnen meebrengen dat het opmaken van een onjuiste aangifte wordt vervolgd onder art. 225 lid 1 WvSr.7