8.3.7.5 Aanvullende eisen die niet voortvloeien uit het bepaaldheidsvereiste, zoals het specialiteitsbeginsel

Een wetgever kan eisen dat de levering of vestiging met publiciteit gepaard gaat. De wetgever wil met deze publiciteit niet alleen de contractspartijen, maar ook derden in staat stellen te bepalen welke goederen zijn overgedragen of bezwaard. Het ligt voor de hand dat derden deze vaststelling maken aan de hand van gegevens waarover zij kunnen beschikken.1 In theorie kan een schuldenaar bijvoorbeeld al zijn bestaande en toekomstige onroerende zaken (bij voorbaat) aan een ander in eigendom overdragen. Op grond van de bewoordingen van de overeenkomst en de vaststelling welke zaken aan de schuldenaar toebehoren op een bepaald moment, kan worden vastgesteld welke zaken in eigendom zijn overgedragen.

Het Rooms-Hollandse recht schreef echter voor dat de vaststelling primair aan de hand van de leveringshandeling geschiedde. Zo bepaalde onder anderen Keizer Karel V voor Holland dat een vervreemder onroerende zaken in eigendom overdroeg ten overstaan van de rechter van de plaats waar de onroerende zaken waren gelegen. De aanknoping bij de ligging van de zaak veronderstelt dat partijen de zaak in de transportakte afzonderlijk aanduidden. Dit volgt ook uit de wet over de later in Holland geheven overdrachtsbelasting die werd berekend over de waarde van de overgedragen onroerende zaak.2

Op dezelfde manier verhoudt het specialiteitsbeginsel zich tot het bepaaldheidsvereiste. In het Romeinse recht en in het Rooms-Hollandse recht kon een schuldenaar al zijn bestaande en toekomstige onroerende zaken verpanden. Deze aanduiding in de pandakte voldeed aan het bepaaldheidsvereiste, omdat de rechter kon vaststellen welke zaken daaronder vielen. Het specialiteitsbeginsel schreef voor dat de transporten hypotheekakte een afzonderlijke aanduiding van de onroerende zaak moest bevatten. De wetgever wilde dat derden op basis van de ingeschreven gegevens de vaststelling konden maken welke onroerende zaken waren overgedragen of bezwaard.

Kortom, het voorwerp van de levering of vestiging is voldoende bepaald indien een schuldenaar al zijn bestaande en toekomstige goederen in eigendom overdraagt of bezwaart. De vaststelling welke goederen zijn overgedragen of bezwaard, geschiedt op een later moment (en indien er discussie over bestaat uiteindelijk door de rechter). Indien de wetgever publiciteit voorschrijft voor levering en vestiging, kan hij bepalen dat derden aan de hand van objectieve omstandigheden moeten kunnen vaststellen welke goederen zijn overgedragen of bezwaard. Het specialiteitsbeginsel is hier een voorbeeld van. Voor bepaaldheid is dit niet noodzakelijk, omdat de rechter eventueel kan kijken naar andere gegevens dan de ingeschreven gegevens. Daarom meen ik dat het de voorkeur geniet om beide begrippen ook wat terminologie betreft te onderscheiden. Hoewel de auteurs van de handboeken aan het einde van de 19^e eeuw en het begin van de 20^e eeuw specialiteit bepaaldheid noemden, hielden zij het doel van het specialiteitsbeginsel en het bepaaldheidsvereiste van artikel 1356 scherp uit elkaar.3 Behalve de aanduiding brachten zij de vereisten niet met elkaar in verband. Pas na de erkenning van de zekerheidsoverdracht met levering constituto possessorio werden de termen bepaaldheid en specialiteit door elkaar heen gebruikt in de literatuur en rechtspraak.