HR, 13-02-2026, nr. 25/00099

Het cassatiemiddel bestaat uit twee onderdelen. Beide onderdelen zijn nader verdeeld in verschillende subonderdelen. De onderdelen stellen achtereenvolgens aan de orde of het hof heeft kunnen oordelen dat op [eiser] ten aanzien van het bezit een ‘verzwaarde betwistplicht’ rust en of het hof heeft kunnen oordelen dat [eiser] niet aan deze verzwaarde betwistplicht heeft voldaan.

Voordat ik toekom aan de bespreking van de klachten, besteed ik enige aandacht aan verkrijging op de voet van art. 3:105 BW en bezit.

Verkrijging op de voet van art. 3:105 BW en bezit (art. 3:107 e.v. BW)

Degene die een goed bezit op het tijdstip waarop de verjaring van de rechtsvordering strekkende tot beëindiging van het bezit (meestal: de revindicatie) wordt voltooid, verkrijgt dat goed ingevolge art. 3:105 lid 1 BW, ongeacht of het bezit al of niet te goeder trouw was. Voor voltooiing van deze verjaring is vereist dat een ander dan de rechthebbende het goed bezit gedurende een termijn van twintig jaren (art. 3:306 BW); niet vereist is dat die ander gedurende de periode van twintig jaren steeds dezelfde is.14.

Het volgende juridisch kader (randnummers 3.5-3.14) is ontleend aan de conclusie van A-G Rank-Berenschot15.voor het arrest Gemeente Laarbeek.16.Ik heb mij enige redactionele wijzigingen veroorloofd en heb de verwijzingen hier en daar geactualiseerd.

De vraag of sprake is van bezit dient te worden beantwoord aan de hand van de maatstaven van art. 3:107 e.v. BW. Art. 3:107 lid 1 BW omschrijft bezit als het houden van een goed voor zichzelf. Hieronder pleegt te worden verstaan het direct of indirect uitoefenen van de feitelijke macht over een goed (zaak of recht) met de (al dan niet gerechtvaardigde) pretentie rechthebbende te zijn. Het begrip ‘voor zichzelf’ brengt het van oudsher aan het bezitsbegrip verbonden exclusiviteitsaspect tot uitdrukking: wanneer iemand houdt voor zichzelf, sluit dit uit dat hij een ander als rechthebbende erkent. Veelal zal het zo zijn dat feitelijke machtsuitoefening krachtens een rechtsverhouding tot de rechthebbende aan de kwalificatie ‘bezit’ in de weg staat.

Art. 3:108 BW bepaalt dat de vraag of iemand een goed houdt en of hij dit voor zichzelf doet, wordt beoordeeld naar verkeersopvatting, met inachtneming van (i) de wettelijke regels die in art. 3:109 e.v. BW worden gegeven en overigens (ii) op grond van uiterlijke feiten. Het gaat derhalve om een objectieve maatstaf: het komt primair aan op uiterlijke omstandigheden waaruit naar verkeersopvatting – kort gezegd: naar algemeen gangbare maatstaven17.– een wilsuiting kan worden afgeleid om als rechthebbende op te treden. De louter interne wil om als rechthebbende op te treden is derhalve voor het zijn van bezitter van geen betekenis.18.Alle omstandigheden van het geval, de aard en de bestemming van het goed waarom het gaat, de wijze waarop de bijzondere betrekking tot het goed is ontstaan enzovoort moeten tegen elkaar worden afgewogen.19.Omstandigheden van juridische aard mogen hierbij in principe niet worden uitgesloten, zoals uitoefening van de feitelijke heerschappij door tussenkomst van een houder, bijvoorbeeld een huurder of pachter (middellijk bezit, art. 3:107 lid 3 BW).20.

Onder het oude recht was voor verkrijging door verjaring vereist, onder meer, dat het bezit ‘ondubbelzinnig’ was (art. 1992 BW (oud)). Uw Raad heeft geoordeeld dat sprake is van ‘niet dubbelzinnig bezit, als eigenaar’ wanneer de bezitter zich zodanig gedraagt dat de eigenaar, tegen wie de verjaring loopt, daaruit niet anders kan afleiden dan dat de bezitter pretendeert eigenaar te zijn.21.De ratio van het ondubbelzinnigheidsvereiste ligt in bescherming van de rechthebbende: aldus is verzekerd dat van verjaring pas sprake kan zijn indien de werkelijk rechthebbende tegen wie de verjaring is gericht, uit de gedragingen van degene die zich op verjaring wil beroepen, duidelijk kan opmaken dat deze pretendeert rechthebbende te zijn, zodat hij tijdig maatregelen kan nemen om de inbreuk op zijn recht te beëindigen.22.Daarbij gaat het erom of bepaalde handelingen van de bezitter op ieder ander die zich rechthebbende acht – de ‘geobjectiveerde rechthebbende’ – de indruk moeten maken dat zijn recht bedreigd wordt.23.

Naar huidig recht wordt het ondubbelzinnigheidsvereiste geacht reeds in het begrip ‘bezit’ zelf besloten te liggen. Dit vereiste is daarom, anders dan in art. 1992 BW (oud) het geval was, niet meer expliciet in de verjaringsregeling vermeld.24.‘Ondubbelzinnig bezit’ is strikt genomen een pleonasme: als het vermeende bezit niet ondubbelzinnig is, is er naar huidig recht sprake van een vorm van machtsuitoefening die niet als bezit van het recht in kwestie kan worden gekwalificeerd.25.Dit neemt niet weg dat het vereiste van ondubbelzinnig bezit ook onder vigeur van het huidige recht regelmatig in de rechtspraak van Uw Raad figureert.26.

In dit kader leidt echter de enkele theoretische mogelijkheid dat de feitelijke macht over de in het geding zijnde grond ook door een persoonlijk of zakelijk gerechtigde gebruiker (huurder, erfpachter) zou kunnen worden uitgeoefend, nog niet tot ontkennende beantwoording van de vraag of sprake is van inbezitneming. In het arrest Gemeente Landgraaf heeft Uw Raad geoordeeld dat die mogelijkheid pas van belang is indien er – in het bijzonder voor de rechthebbende – objectieve aanwijzingen zijn om de machtsuitoefening door de pretense bezitter ook daadwerkelijk als die van een contractueel of zakelijk gerechtigde gebruiker aan te merken. De rechthebbende moet zich daarop beroepen.27.Bij die objectieve aanwijzingen kan gedacht worden aan het betalen van een geldsom, of het zijn van huurder (of anderszins houder) van naastgelegen grond.28.

Art. 3:112 BW bepaalt (niet limitatief) dat bezit wordt verkregen door inbezitneming (occupatie), door overdracht of door opvolging onder algemene titel.

Volgens art. 3:113 lid 1 BW neemt iemand een goed in bezit door zich daarover de feitelijke macht te verschaffen. Maatstaf vormt hierbij zoals altijd art. 3:108 BW: de machtsuitoefening moet van dien aard zijn dat zij naar verkeersopvatting als bezit kan worden gekwalificeerd.

Wanneer een goed in het bezit van een ander is, zijn enkele op zichzelf staande machtsuitoefeningen voor een inbezitneming onvoldoende, aldus het tweede lid van art. 3:113 BW. Daarmee wordt tot uitdrukking gebracht dat de inbezitneming van een goed waarvan een ander reeds bezitter is, slechts kan bestaan in een zodanige machtsuitoefening dat naar verkeersopvatting het bezit van de oorspronkelijke bezitter teniet wordt gedaan.29.A-G Langemeijer heeft de regel als volgt geparafraseerd: wie een res nullius in bezit neemt, kan volstaan met een eenvoudige vorm van occupatie: een voor anderen zichtbare uitoefening van macht over de zaak waaruit de pretentie van eigendom blijkt. Wanneer de zaak reeds bij een ander in bezit is, zal daarnaast duidelijk moeten zijn dat de macht van de oorspronkelijke bezitter over de zaak is geëindigd.30.

Aangezien een onroerende zaak altijd een bezitter heeft (art. 5:24 BW), geldt voor de inbezitneming van een onroerende zaak de verzwaarde eis van art. 3:113 lid 2 BW. Dit betekent, als gezegd, dat de machtsuitoefening van de inbezitnemer die van de oorspronkelijke bezitter geheel teniet moet doen en dat van inbezitneming in beginsel geen sprake zal zijn indien de oorspronkelijke bezitter nog macht over het goed behoudt.31.In rechtspraak32.en literatuur33.worden dikwijls hoge eisen gesteld aan inbezitneming van onroerende zaken, onder meer omdat deze niet kunnen worden meegenomen en eigendomsoverdracht geschiedt door inschrijving van een leveringsakte in de openbare registers (art. 3:84 jo. 3:89 lid 1 BW).

Uw Raad heeft het voor de vaststelling van bezit geldende beoordelingskader in het arrest Gemeente Heusden34.als volgt samengevat:

“3.3.2 (…) Uit art. 3:107 lid 1 BW in verbinding met art. 3:108 BW volgt dat de vraag of iemand bezitter is, moet worden beantwoord naar verkeersopvatting, met inachtneming van de regels die in de daaropvolgende wetsartikelen worden gegeven en overigens op grond van uiterlijke feiten. Er geldt dus een objectieve maatstaf. De rol van de verkeersopvatting brengt mee dat bij de aan de orde zijnde vraag de aard en de bestemming van het betrokken goed in aanmerking moeten worden genomen.

Anders dan onder het recht zoals dat gold tot 1992, noemt de wet als vereisten voor bezit niet meer met zoveel woorden dat het ‘niet dubbelzinnig’ en ‘openbaar’ is. Uit de (…) wetsgeschiedenis blijkt evenwel dat ook naar het huidige recht deze eisen gelden en dat beide eigenschappen in het wettelijk begrip ‘bezit’ besloten liggen.

‘Niet-dubbelzinnig bezit’ is aanwezig wanneer de bezitter zich zodanig gedraagt dat de eigenaar tegen wie de verjaring loopt, daaruit niet anders kan afleiden dan dat de bezitter pretendeert eigenaar te zijn (HR 15 januari 1993, ECLI:NL:HR:1993:ZC0826, NJ 1993/178 (rov. 3.2)), hetgeen naar objectieve maatstaven beoordeeld moet worden.

In een geval als het onderhavige gaat aan het bezit van de niet-rechthebbende – die het bezit immers niet overgedragen gekregen heeft – inbezitneming vooraf. Daaromtrent bepaalt art. 3:113 lid 2 BW dat voor inbezitneming van een goed dat in het bezit van een ander is, enkele op zichzelf staande machtsuitoefeningen ontoereikend zijn. Vereist is dat de machtsuitoefening zodanig is dat naar verkeersopvatting het bezit van de oorspronkelijke bezitter wordt tenietgedaan. (Vgl. HR 18 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2743, NJ 2016/78 (rov. 3.4.2)).

Voor het in art. 3:105 BW bedoelde gevolg van voltooiing van de verjaringstermijn van art. 3:314 lid 2 BW is voldoende dat bij de niet-rechthebbende sprake is van bezit dat voldoet aan de door de wet gestelde eisen. Met name is niet vereist dat de rechthebbende daadwerkelijk heeft kennis gedragen van de bezitsdaden van de niet-rechthebbende waardoor zijn bezit is tenietgegaan. Voldoende is dat een en ander naar buiten toe – en dus ook voor de eigenaar – kenbaar was. (…) Eerst indien moeilijke begaanbaarheid of moeilijke toegankelijkheid aan de kenbaarheid van de bezitsdaden in de weg staat, is van bezit van een inbreukmaker geen sprake.”

Tegen deze achtergrond bespreek ik achtereenvolgens het betoog van [verweerder 1] en [verweerster 2] dat belang bij het cassatieberoep zou ontbreken en het cassatiemiddel.

Verweer van [verweerder 1] en [verweerster 2] in cassatie: belang bij het cassatieberoep?

[verweerder 1] en [verweerster 2] hebben bij schriftelijke toelichting betoogd dat uit de rechtsstrijd in hoger beroep moet worden afgeleid dat er geen belang bestaat bij een bespreking van de cassatieklachten van [eiser] . Zij hebben daartoe bepleit dat de kantonrechter in eerste aanleg uit de uiterlijke feiten van het geval heeft afgeleid dat er sprake was van bezit, dat deze uiterlijke feiten in hoger beroep door de grieven niet kenbaar zijn bestreden en dat dit meebrengt dat deze uiterlijke feiten – ongeacht het oordeel over een ‘verzwaarde betwistplicht’ – moeten leiden tot de slotsom dat sprake is van bezit.35.[verweerder 1] en [verweerster 2] verwijzen daarbij naar de maatstaf die de kantonrechter heeft vooropgesteld in rov. 5.3. van het vonnis.

Dit verweer gaat niet op. Zoals ik in randnummer 3.5 van deze conclusie al heb opgemerkt, sluit het begrip ‘houden voor zichzelf’ uit dat een bezitter een ander als rechthebbende erkent. Een mondelinge afspraak met [betrokkene 1] over het gebruik van de strook grond sluit een erkenning van haar recht op de strook in, zodat het bestaan van een dergelijke afspraak meebrengt dat er geen sprake is van bezit, maar van houderschap. [eiser] is in hoger beroep ontegenzeggelijk opgekomen tegen de kwalificatie van de door hem sinds 1990 uitgeoefende feitelijke macht over de strook grond als bezit. Hieraan doet niet af dat de door de kantonrechter in rov. 2.1.-2.10. van het vonnis vastgestelde feiten niet zijn bestreden, omdat in hoger beroep juist is aangevoerd dat de kantonrechter onvoldoende gewicht heeft toegekend aan het betoog van [eiser] dat er een persoonlijk gebruiksrecht bestond en ook overigens de (wel) vastgestelde feiten niet op de juiste wijze heeft gewogen (zie grief III en volgende). [eiser] heeft daarom wel degelijk belang bij zijn cassatieberoep.

Onderdeel 1

Onderdeel 1 valt uiteen in de subonderdelen 1.1 en 1.2. Beide subonderdelen zijn gericht tegen het oordeel in rov. 5.5. van het bestreden arrest dat op [eiser] in dit geval een verzwaarde betwistplicht rust.

Volgens subonderdeel 1.1 is het oordeel van het hof dat op [eiser] een verzwaarde betwistplicht rust rechtens onjuist, omdat het te hoge eisen stelt aan de motivering van de betwisting van [eiser] .

Volgens subonderdeel 1.2 is het oordeel dat op [eiser] een verzwaarde betwistplicht rust onbegrijpelijk, althans onvoldoende gemotiveerd. Dat, zoals het hof in rov. 5.5. heeft vastgesteld, [eiser] veel meer van de feitelijke situatie weet dan [verweerder 1] en [verweerster 2] , volgt, anders dan het hof kennelijk heeft aangenomen, volgens het subonderdeel op zichzelf nog niet uit de omstandigheid dat [verweerder 1] en [verweerster 2] pas in 2020 eigenaar geworden zijn, terwijl [eiser] sinds 1990 op de bewuste plek woont. Dit oordeel is ook onbegrijpelijk in het licht van de onbetwiste stellingen van [eiser] dat (i) de afspraken die hij met [betrokkene 1] heeft gemaakt over het gebruik van de litigieuze strook grond ten behoeve van de aanbouw niet op papier zijn vastgelegd, (ii) hij de ontstaansgeschiedenis van de schuur niet goed kent en hij wat dat betreft niet in een andere situatie dan [verweerder 1] en [verweerster 2] zelf verkeert en (iii) [betrokkene 1] vóór de procedure is overleden, klaagt het subonderdeel.36.

Het subonderdeel vervolgt dat onduidelijk is wat het hof heeft bedoeld met de overweging dat [eiser] “bovendien twee petten op heeft” (rov. 5.5.). Indien dit slechts een nadere onderbouwing is van het oordeel van het hof dat [eiser] veel meer van de feitelijke situatie weet dan [verweerder 1] en [verweerster 2] , dan is deze overweging volgens het subonderdeel niet concludent. Uit het enkele feit dat [eiser] eerst dertig jaar lang als bewoner van [a-straat 1] heeft gebruikgemaakt van de aanbouw en hij zich nu als bewoner van [a-straat 2] beroept op de eigendom van de strook grond volgt volgens het subonderdeel niet (zonder meer) dat [eiser] veel meer van de feitelijke situatie weet dan [verweerder 1] en [verweerster 2] , althans dat [eiser] over relevant bewijsmateriaal beschikt dat hij in het geding had kunnen brengen. Als het hof hier heeft bedoeld dat [eiser] na de verkoop van het perceel [a-straat 1] en de koop van het perceel [a-straat 2] een ander belang heeft gekregen bij het antwoord op de vraag of sprake was van bezit van de litigieuze strook grond, heeft volgens het subonderdeel te gelden dat dit op zichzelf wel juist is, maar niet relevant voor het antwoord op de vraag of een verzwaarde betwistplicht kan worden opgelegd.

De subonderdelen lenen zich voor gezamenlijke behandeling. Daarbij is het volgende voorop te stellen.

In cassatie zijn geen klachten gericht tegen het oordeel van het hof over de verdeling van stelplicht en bewijslast. Als uitgangspunt heeft daarom te gelden dat [verweerder 1] en [verweerster 2] ten aanzien van het bezit stelplicht en bewijslast hebben en dat het betoog van [eiser] is aan te merken als betwisting, zodat [eiser] geen stelplicht of bewijslast draagt van feiten waaruit blijkt dat hij houder van de strook grond is geweest.

Het hof heeft in het bestreden arrest aangenomen dat op [eiser] een ‘verzwaarde betwistplicht’ rust. Het hof heeft daarmee het oog gehad op wat in het verleden ook wel ‘verzwaarde stelplicht’ is genoemd en tegenwoordig vaak ‘verzwaarde motiveringsplicht’ heet.

De rechter kan blijkens de rechtspraak van Uw Raad in de bijzondere omstandigheden van het geval aanleiding vinden om te oordelen dat op de wederpartij van de partij met stelplicht en bewijslast een verzwaarde motiveringsplicht rust (dat wil zeggen een verplichting om voldoende feitelijke gegevens te verstrekken ter motivering van haar betwisting, teneinde de partij met stelplicht en bewijslast voldoende aanknopingspunten te bieden voor het nader onderbouwen en zo nodig bewijzen van de door haar gestelde feiten).37.

Uw Raad heeft deze verzwaarde informatieplichten geïntroduceerd voor gevallen waarin een partij in bewijsnood verkeert omdat bepaalde voor de bewijslevering cruciale gegevens bij uitstek in het domein van de wederpartij vallen.38.Daarbij is in de regel te denken aan bepaalde beroepsbeoefenaren zoals artsen, notarissen of (in voorkomende gevallen) vermogensbeheerders, als het gaat om gegevens die uit hun administratie (behoren te) blijken, maar Uw Raad heeft de verzwaarde motiveringsplicht ook al aangenomen in procedures tussen huurders en verhuurders.39.

Uit de rechtspraak van Uw Raad zijn geen duidelijke criteria af te leiden aan de hand waarvan is af te bakenen in welke gevallen sprake is of kan zijn van een verzwaarde motiveringsplicht. Wellicht is uit het arrest van Uw Raad inzake Menzis en het Zorginstituut af te leiden dat er sprake moet zijn van een (niet met stelplicht en bewijslast belaste) partij die beschikt over bijzondere, niet voor anderen toegankelijke gegevens die van belang zijn voor de beoordeling van de stellingen van de partij met stelplicht en bewijslast.40.

Er wordt in dit kader wel terughoudendheid bepleit. Enkele bewijsnood van de partij op wie de bewijslast rust, is volgens A-G Vlas onvoldoende.41.Asser heeft betoogd dat uit de jurisprudentie van Uw Raad moet worden afgeleid dat het aannemen van een verzwaarde motiveringsplicht alleen geoorloofd is, wanneer een dusdanig ernstige verstoring van het processuele evenwicht dreigt dat de verwerkelijking van het materiële recht in gevaar zou komen.42.Ook Ahsmann heeft terughoudendheid bepleit.43.Gras heeft betoogd dat het niet slechts om een billijkheidsbeslissing mag gaan, maar dat de rechter moet hebben vastgesteld dat een partij een inhoudelijk debat probeert te bemoeilijken.44.Van een partij zonder stelplicht en bewijslast mag immers niet het onmogelijke worden gevergd.45.

In een conclusie uit 2008 heeft A-G Wuisman twee gezichtspunten geformuleerd aan de hand waarvan met inachtneming van de omstandigheden van het geval dient te worden beoordeeld of een verzwaarde motiveringsplicht volgens hem op zijn plaats is.46.Vooral het eerste van deze gezichtspunten, dat aansluit bij het betoog van Gras dat ik aan het slot van het vorige randnummer heb gememoreerd, is voor deze zaak van belang. Ik citeer, met weglating van voetnoten:

“Een belangrijk maar ook wel voor de hand liggend gezichtspunt is, dat de wederpartij ook werkelijk over de relevante informatie beschikt of kan beschikken en de andere partij niet. Hierbij kan de aard van de achterliggende rechtsverhouding nog een versterkende rol spelen.”

Mijns inziens verdient dit betoog bijval. Het gaat niet aan om een partij zonder stelplicht en bewijslast een sanctie op te leggen voor het niet in het geding brengen van gegevens die deze partij niet heeft of behoort te hebben. Als ik het goed zie, gaat de opvatting van A-G Wuisman iets minder ver dan die van Gras, omdat volgens A-G Wuisman niet is vereist dat de rechter heeft vastgesteld dat een partij een inhoudelijk debat probeert te bemoeilijken.

Ook het tweede door A-G Wuisman geopperde gezichtspunt is het citeren waard:

“Een ander belangrijk gezichtspunt is dat de andere partij het feit of de feiten, voor de betwisting waarvan een verzwaarde motiveringsplicht van de wederpartij wordt bepleit, wel al in zekere mate aannemelijk heeft gemaakt. In die aannemelijkheid moet nl. mede de rechtvaardiging worden gezocht om (…) van de wederpartij te kunnen verlangen dat hij de andere partij steun biedt bij de uitvoering van de op haar rustende stel- en bewijslast en daarmee voor haar het aan die last verbonden risico verlicht.”

Welbeschouwd vloeit dit gezichtspunt voort uit het gegeven dat de motiveringsplicht betrekking heeft op een betwisting, naar haar aard een reactie op een stelling van de wederpartij. De mate waarin aan de motivering van de betwisting hogere eisen kunnen worden gesteld, hangt – ik zou zeggen: uiteraard – samen met de mate van concretisering en onderbouwing van de betwiste stellingen.47.

Tegen deze achtergrond keer ik terug naar de bespreking van het onderdeel.

Het hof heeft in rov. 5.5. de hoofdregel van art. 150 Rv toegepast en op grond daarvan geoordeeld dat [verweerder 1] en [verweerster 2] , die zich beroepen op het rechtsgevolg van bevrijdende verjaring, met betrekking tot het voor het intreden van dit rechtsgevolg vereiste bezit stelplicht en bewijslast hebben. Het hof heeft vervolgens geoordeeld dat [eiser] met betrekking tot zijn betwisting een verzwaarde motiveringsplicht heeft. Dit betekent (volgens het hof in rov. 5.6.) dat [verweerder 1] en [verweerster 2] als zij voldoende gemotiveerd stellen dat er sprake is van bezit nog altijd de bewijslast dragen, maar dat aan de motivering van de betwisting door [eiser] hogere eisen worden gesteld.

Het hof heeft zijn oordeel omtrent de aan de motivering van de betwisting van [eiser] te stellen hogere eisen in rov. 5.5. als volgt gemotiveerd:

“(…) Daartoe overweegt het hof dat [eiser] veel meer van de feitelijke situatie weet dan [verweerder 1] c.s. [verweerder 1] c.s. is pas in 2020 eigenaar geworden, terwijl [eiser] sinds 1990 op de bewuste plek woont en bovendien twee petten op heeft. Hij heeft eerst 30 jaar lang vanuit de positie van niet-rechthebbende ( [a-straat 1] ) gebruik gemaakt van de aanbouw en beroept zich nu als rechthebbende ( [a-straat 2] ) op de eigendom van de strook grond.”48.

De motivering komt er dus op neer dat [eiser] veel meer weet van de feitelijke situatie dan [verweerder 1] en [verweerster 2] , omdat hij dertig jaar langer in de [a-straat] woont en “bovendien” eerst dertig jaar lang als bewoner van [a-straat 1] gebruik heeft gemaakt van de strook grond die op het perceel [a-straat 2] lag en zich nu als eigenaar van [a-straat 2] op zijn eigendomsrecht van de strook grond beroept.

De rechtsoverwegingen van het hof zijn niet volledig duidelijk. Volgens het hof is het geschil tussen partijen toegespitst op de vraag of het beroep van [verweerder 1] en [verweerster 2] op bevrijdende verjaring slaagt en meer in het bijzonder of is voldaan aan “het daarvoor vereiste bezit van de strook grond” (rov. 5.3.). Strikt genomen is het voor verkrijging op de voet van art. 3:105 BW (waarover het in deze zaak gaat) vereiste bezit het bezit van degene die zich op deze verkrijging beroept (in deze zaak zijn dat [verweerder 1] en [verweerster 2] ) op het moment van het verstrijken van de verjaringstermijn (dat is de termijn van twintig jaar die geldt voor verjaring van de revindicatie). Ik denk dat het hof dit bezit niet heeft bedoeld. Voor zover het hof toch op dit bezit zou hebben gedoeld, slagen de klachten, omdat inderdaad onbegrijpelijk is waarom [eiser] meer van dit bezit van [verweerder 1] en [verweerster 2] zou weten dan [verweerder 1] en [verweerster 2] zelf. Zoals gezegd: dit lijkt me niet de juiste lezing van het bestreden arrest.

Het komt mij voor dat het hof niet het oog heeft gehad op het vaststellen wie er bezitter was ten tijde van de voltooiing van de bevrijdende verjaring van de revindicatie, maar op het antwoord op de vraag of [eiser] in 1990 bezitter van de strook grond is geworden zodat daarmee de in dit verband voor verkrijging relevante verjaringstermijn is begonnen. In het licht van de memorie van antwoord van [verweerder 1] en [verweerster 2] (in het bijzonder randnummers 5. en 31.) begrijp ik dat de vraag die het hof heeft willen beantwoorden is of [eiser] toen hij in 1990 eigendom van [a-straat 1] verkreeg ook bezitter van de strook grond is geworden, waardoor het bezit van de oorspronkelijke bezitter (vermoedelijk: de toenmalige eigenares van [a-straat 2] , [betrokkene 1] ) is tenietgedaan en de verjaringstermijn van de revindicatie is gaan lopen.

[eiser] heeft betwist dat hij in 1990 bezitter van de strook grond is geworden en heeft daartoe aangevoerd dat hij in 1990 op grond van een mondelinge afspraak met [betrokkene 1] van de strook grond mocht gebruikmaken en dat hij de strook grond dus hield voor [betrokkene 1] . Hij heeft daarnaast een verklaring van [betrokkene 2] overgelegd, die zou duiden op afspraken omtrent het gebruik van de strook grond tussen een rechtsvoorganger van [eiser] en een verder onbekend gebleven ‘ [buurman] ’ – mogelijk een rechtsvoorganger van [betrokkene 1] .49.

Volgens mij volgt uit de stellingen van [eiser] dat hij niet veel meer gegevens kan inbrengen: de gestelde overeenkomst omtrent het gebruik was mondeling en [betrokkene 1] is inmiddels overleden.

Het hof heeft niet onderbouwd waarom [eiser] desondanks zou worden geacht over niet in het geding gebrachte gegevens of stukken te beschikken. Uit het enkele feit (door het hof in rov. 5.5. gememoreerd) dat [eiser] meer van de feitelijke situatie ter plaatse weet (omdat hij er veel langer woont) volgt immers niet dat er meer gegevens of stukken over de kwalificatie van [eiser] ’s feitelijke macht over de strook grond beschikbaar zijn. Op [eiser] als particuliere bewoner heeft ook nooit een plicht gerust om dienaangaande schriftelijke aantekeningen bij te houden en deze langer dan dertig jaar te bewaren. Aan dit alles doet niet af dat [eiser] “twee petten op heeft” (rov. 5.5.). De hoeveelheid ‘petten’ heeft immers geen invloed op zijn informatiepositie.

In dat licht heeft het hof niet, althans niet zonder nadere motivering, tot het oordeel kunnen komen dat op [eiser] een verzwaarde motiveringsplicht rustte. In zoverre slaagt onderdeel 1.

Voor zover naar het oordeel van Uw Raad ondanks het voorgaande dient te worden aangenomen dat op [eiser] inderdaad een verzwaarde motiveringsplicht rust, is het nog van belang te wijzen op subonderdeel 2.2, dat kort gezegd de strekking heeft dat het oordeel dat [eiser] niet aan de op hem rustende verzwaarde motiveringsplicht heeft voldaan onbegrijpelijk is, althans onvoldoende gemotiveerd. In dat subonderdeel is (net als in subonderdeel 1.2) verwezen naar wat [eiser] ter onderbouwing van zijn betwisting heeft aangevoerd. [eiser] voert in subonderdeel 2.2 aan dat hij alle gegevens waarover hij (redelijkerwijs) kon beschikken ter onderbouwing van zijn betwisting van het bezit van de litigieuze strookgrond in het geding gebracht. Gelet hierop is het oordeel van het hof dat [eiser] niet aan de hem opgelegde verzwaarde motiveringsplicht heeft voldaan, onbegrijpelijk, althans onvoldoende gemotiveerd, klaagt het subonderdeel.

Ik verwijs naar randnummer 3.39 van deze conclusie voor een korte weergave van het betoog van [eiser] in feitelijke instanties voor zover dat op dit onderwerp betrekking had. Zoals ik in randnummers 3.40-3.41 van deze conclusie al heb opgemerkt, volgt uit dit betoog dat er niet veel meer informatie was die [eiser] in het geding had kunnen brengen.

Bij die stand van zaken begint het er in het voorliggende geval op te lijken dat [eiser] , die, naar in cassatie tot uitgangspunt dient, geen stelplicht of bewijslast heeft, wordt aangerekend dat hij informatie die hij niet had en ook niet hoefde te hebben, niet in het geding heeft gebracht.

Ten minste had het hof – mede gelet op de consequenties die het hof aan dit niet in het geding brengen heeft verbonden – moeten aangeven over welke informatie, gegevens of stukken [eiser] geacht moet worden te beschikken, in het licht van de in randnummer 3.25 van deze conclusie weergegeven inhoud van de verzwaarde motiveringsplicht: een verplichting om voldoende feitelijke gegevens te verstrekken ter motivering van de betwisting, teneinde de partij met stelplicht en bewijslast voldoende aanknopingspunten te bieden voor het nader onderbouwen en zo nodig bewijzen van de door haar gestelde feiten.

Ook ervan uitgaande dat het aannemen van een verzwaarde motiveringsplicht door het hof in zichzelf niet rechtens onjuist of onbegrijpelijk is, kom ik langs deze weg tot de conclusie dat het hof te hoge eisen heeft gesteld aan de motivering van de betwisting door [eiser] (subonderdeel 1.1), althans zijn oordeel dat [eiser] niet aan deze motiveringsplicht heeft voldaan onvoldoende heeft gemotiveerd (subonderdeel 2.2).

Bij deze stand van zaken kan de behandeling van de overige in het cassatiemiddel vervatte klachten achterwege blijven.

Slotsom

Onderdeel 1 en subonderdeel 2.2 slagen. Dit betekent dat de conclusie zal strekken tot vernietiging en tot verwijzing.

Na cassatie en verwijzing zal de verwijzingsrechter zich hebben te buigen over het in conventie gevoerde verjaringsverweer en over de vordering in reconventie, nu aan beide hetzelfde beroep op verkrijging door verjaring ten grondslag ligt.

In dat kader is erop te wijzen dat in het bestreden arrest (net als in het vonnis van de kantonrechter) niet is vastgesteld of en, zo ja, wanneer [verweerder 1] en [verweerster 2] bezit van de strook grond hebben verkregen. In het bestreden arrest is (net als in het vonnis van de kantonrechter) ook niet vastgesteld wanneer de toenmalige eigenaar van [a-straat 2] het bezit heeft verloren en – in het verlengde daarvan – evenmin op welk moment de vordering tot beëindiging van die toestand is verjaard.

Voor een geslaagd beroep van [verweerder 1] en [verweerster 2] op verkrijging door de werking van art. 3:105 BW in verband met art. 3:306 BW moet komen vast te staan dat de verjaringstermijn pas is verstreken toen [verweerder 1] en [verweerster 2] al bezitter van de strook grond waren. De verjaringstermijn van de vordering tot beëindiging van hun bezit (de revindicatie van de eigenaar van de strook grond) zou dan verstreken moeten zijn tussen de datum van hun bezitsverkrijging en 14 december 2022 – de datum van de dagvaarding, die gelet op art. 3:316 lid 1 BW een eventuele lopende verjaring heeft gestuit. Het bezitsverlies van toenmalige eigenares [betrokkene 1] (de aanvang van de verjaringstermijn) zou dan minder dan twintig jaar vóór de bezitsverkrijging van [verweerder 1] en [verweerster 2] moeten hebben plaatsgevonden, maar niet later dan 13 december 2002 (twintig jaar voor de dagvaarding).

De stellingen van [verweerder 1] en [verweerster 2] lijken in te houden dat [eiser] bezit van de strook grond heeft verkregen toen hij in 1990 de woning aan [a-straat 1] betrok.50.De aanname dat [betrokkene 1] (toen eigenaar van [a-straat 2] en van de strook grond) uiterlijk op dat moment het bezit van de strook grond heeft verloren (en dit bezit niet heeft herkregen) zou leiden tot de vaststelling dat de extinctieve verjaringstermijn van haar revindicatie is verstreken na twintig jaar, dus uiterlijk in 2010.51.Wie toen bezitter was van de strook grond werd op dat moment ook eigenaar door de werking van art. 3:105 BW. Als komt vast te staan dat de verjaringstermijn sinds 1990 ononderbroken heeft gelopen en dat [eiser] in 2010 bezitter was, staat daarmee vast dat hij toen eigenaar van de strook grond is geworden.52.

In dat scenario kan een beroep van [verweerder 1] en [verweerster 2] op verkrijging door hen op de voet van art. 3:105 BW in verband met art. 3:306 BW in de periode 2020-2022 onmogelijk slagen. Daarvoor zou immers onder meer nodig zijn dat (a) [eiser] na zijn verkrijging in 2010 bezit van de strook grond had verloren, (b) sinds dat bezitsverlies een termijn van twintig jaar verstreken zou zijn en (c) [verweerder 1] en [verweerster 2] op het moment van het verstrijken van die termijn bezit van de strook grond hadden. Die situatie kan zich niet eerder dan in 2030 voordoen.53.

In het scenario waarin [eiser] sinds 2010 eigenaar is, is nog denkbaar dat [verweerder 1] en [verweerster 2] eigenaar van de strook grond zijn geworden door overdracht (in plaats van door verjaring), bijvoorbeeld omdat de strook grond in 2020 met [a-straat 1] aan hen is meeverkocht en meegeleverd. Het is aan de verwijzingsrechter om vast te stellen of [verweerder 1] en [verweerster 2] zich daarop hebben beroepen en daarvoor voldoende hebben aangevoerd.54.