2.4.2 Ontwikkelingen in het werk van street-level bureaucrats

Het werk van street-level bureaucrats is de laatste jaren ingrijpend veranderd door zowel IT-ontwikkelingen, als door de opkomst van de managementfilosofie van New Public Management binnen het openbaar bestuur. De interactie tussen burger en overheid verloopt door ontwikkelingen in de IT steeds meer via de computer.1 Ook de hoor- en beslismedewerkers van de IND maken tijdens hun werkzaamheden vrijwel constant gebruik van een computer, waarop hun verschillende informatie- en registratiesystemen ter beschikking staan. De informatie waarvan de street-level bureaucrats gebruik maken, wordt hen aangeboden via het computersysteem waarover zij beschikken. De informatie die de street-level bureaucrats verzamelen, moet passen binnen datzelfde systeem. Bovens en Zouridis noemen dit screen-level bureaucracy. De invloed van IT neemt alleen maar toe, waardoor bestuursorganen steeds beter in staat zijn om beslissingen te standaardiseren. In sommige bureaucratieën wordt de onzekerheid die met het uitvoeren van beleid gepaard gaat amper nog op het bordje van de individuele ambtenaar gelegd, maar reeds vooraf verdisconteerd in de IT-systemen. Bovens en Zouridis noemen dit system-level bureaucracy. Hiervan is in de asielprocedure, voor zover mij bekend, nog geen sprake. Op andere terreinen van het vreemdelingenrecht wordt wel steeds vaker gebruik gemaakt van zogenoemde behandel- en risicoprofielen, waarbij dus al in het systeem is verdisconteerd hoe met een deel van de onzekerheid wordt omgegaan.2 Sommige studies wijzen er op dat IT de discretionaire ruimte van uitvoerders van beleid niet alleen kan beperken, maar ook als gevolg kan hebben dat de manier waarop bureaucraten gebruik maken van hun discretionaire ruimte, wordt onttrokken aan het zicht van managers.3 Deze managers zien alleen nog wat er door de bureaucraten in het IT-systeem wordt ingevoerd en zijn veelal slecht op de hoogte op de keuzes en handelingen die daaraan op de werkvloer vooraf zijn gegaan.

Een tweede ontwikkeling is de opkomst van ‘New Public Management’ in overheidsorganisaties. Dit houdt in dat bureaucratische organisaties steeds meer principes van het bedrijfsleven hebben overgenomen. Burgers worden in die filosofie gezien als klant en de overheid als dienstverlener. Ook de IND hangt deze bestuursfilosofie aan en noemt de aanvragers van verblijfsvergunningen ‘klant’. Managers die deze filosofie hanteren, houden minder toezicht op de wijze waarop de bureaucraat zijn taak vervult, maar concentreren zich op de vraag of zij op een efficiënte manier het eindresultaat behalen (de target). Hoewel de verminderde controle op de inhoud van het werk de discretionaire ruimte van de individuele bureaucraat juist kan vergroten, wordt deze anderzijds aan banden gelegd door deze nadruk op effectiviteit. Bureaucraten zullen er vooral belang bij hebben om hun taken op een zo kosten-efficiënt mogelijke manier uit te voeren.