3.3.3.1 Slechts enkele bedoelingen zijn relevant

De nadruk die in het Duitse recht wordt gelegd op de bedoeling van de presterende partijen, roept de vraag op welke bedoelingen relevant zijn. Als iemand presteert, kan hij daar vele bedoelingen mee hebben. Medicus geeft het voorbeeld van een koper van een vrachtwagen. De koper heeft de vrachtwagen nodig om meer klanten te bedienen, om verder afgelegen plekken te bereiken en om vele andere bedoelingen te verwezenlijken. Wanneer de koper de koopprijs betaalt, doet hij dat omdat hij zich daartoe in de overeenkomst heeft verplicht. Bovendien wil de koper bewerkstelligen dat de verkoper de vrachtwagen ook werkelijk levert en niet de levering opschort. Als de vrachtwagen al geleverd is, zou de koper de bedoeling kunnen hebben te voorkomen dat de verkoper de overeenkomst ontbindt.

Hoe belangrijk al deze bedoelingen ook zijn, ze kunnen niet allemaal een rol spelen bij de vraag of de koper de koopprijs kan terugvorderen.1 Als de koper zou kunnen terugvorderen wanneer hij de vrachtwagen niet nodig blijkt te hebben als een verafgelegen klant voor een andere leverancier kiest, zou de koper met behulp van een Leistungskondiktion in feite een overeenkomst kunnen terugdraaien en de regeling van de ontbinding of vernietiging omzeilen. Bij de ontbinding of vernietiging spelen dergelijke motieven of omstandigheden die in zijn risicosfeer liggen geen rol.

Daarom dient te worden bedacht dat in het systeem van het BGH een terugbetalingsverplichting alleen dient te ontstaan waar de overeenkomst is vernietigd of ontbonden.2 Hieruit volgt dat alleen bepaalde doelen die met de Leistung zijn nagestreefd, van belang zijn.3 Deze doelen zijn schulddelging (datio solvendi causa), het creëren van een rechtsverhouding die het behoud van een prestatie door de ontvanger rechtvaardigt (datio donandi/obligandi causa) en bepaalde groepen andere doelen (ob rem).4 Wanneer deze bedoelingen niet worden verwezenlijkt, kan een Leistungskondiktion worden ingesteld. Deze indeling heeft ertoe geleid dat er verschillende Leistungskondiktionen worden onderscheiden, die elk verband houden met een afzonderlijk nagestreefd doel.5 Zij zijn van belang voor een goed begrip van het Duitse prestatieen rechtsgrondbegrip en zullen daarom hieronder kort de revue passeren.