7.4 Oneigenlijke vermenging

Een geheel andere kwestie die het eigendomsvoorbehoud in de praktijk krachteloos kan maken, is de oneigenlijke vermenging. Indien het eigendomsvoorbehoud wordt bedongen ten aanzien van zaken die geen unieke kenmerken hebben, aan de hand waarvan kan worden vastgesteld aan wie de desbetreffende zaken toebehoren, bestaat het risico dat de verkoper niet meer kan aantonen van welke zaken hij eigenaar is. Daardoor is hij niet in staat zijn eigendomsvoorbehoud uit te oefenen. Als slechts één verkoper soortgelijke zaken levert, biedt artikel 3:92 lid 2 BW een oplossing om deze identificatieproblemen te voorkomen door het eigendomsvoorbehoud te verbreden tot de vordering ter zake van de tegenprestatie van alle geleverde zaken. Zoals in hoofdstuk 3 aan de orde is gekomen, was dit ook de reden voor de wetgever om de verbreding van het eigendomsvoorbehoud toe te staan. Als gevolg van de verbreding blijft de verkoper eigenaar van alle soortgelijke zaken totdat de tegenprestatie ter zake van al die zaken is voldaan, zodat geen moeilijkheden ontstaan bij de uitoefening van het eigendomsvoorbehoud.

Ingewikkelder wordt de situatie wanneer de koper ook soortgelijke zaken onder eigendomsvoorbehoud heeft betrokken bij een andere verkoper of zelf ook (al dan niet onbezwaard) eigenaar is van zaken die zich niet onderscheiden van de door de verkoper onder eigendomsvoorbehoud overgedragen zaken. Volgens de heersende leer staat deze oneigenlijke vermenging aan uitoefening van het eigendomsvoorbehoud in de weg. Een aantal auteurs – en ook de wetgever – baseert dat op de omstandigheid dat de oneigenlijke vermenging leidt tot eigendomsverkrijging van degene in wiens handen de oneigenlijke vermenging optreedt, omdat het eigendomsrecht tenietgaat vanwege het ontbreken van bijzondere kenmerken aan de hand waarvan individualisering zou kunnen geschieden.1 Een ander deel van de literatuur neemt daarentegen aan dat de eigenaar zijn eigendomsrecht weliswaar heeft behouden, maar dat de onmogelijkheid van individualisatie aan uitoefening van het eigendomsvoorbehoud in de weg staat.2 Tot slot wordt door sommigen verdedigd dat oneigenlijke vermenging leidt tot mede-eigendom.3