6.3 Bestuursrechtelijke billijkheidsuitzonderingen

Voorbeelden van billijkheidsuitzonderingen in het bestuursrecht komen hieronder aan de orde. Besproken worden zaken waarin is beslist over een uitzondering, ook als deze is verworpen.1 Een uitputtend overzicht is niet beoogd.2 De gevallen zijn ten behoeve van het overzicht ingedeeld in vier categorieën, die zijn vernoemd naar de redenen voor de uitzondering. De categorieën laten zich duidelijk afleiden uit de genoemde voorbeelden, maar dat neemt niet weg dat de praktijk zich niet in hokjes laat indelen: sommige voorbeelden vallen onder meerdere categorieën. Ook procesrechtelijke uitzonderingen komen aan de orde, maar het accent ligt op het materiële recht.

Als eerste wordt onderscheiden de categorie van contra-legemwerking van abbb, een welbekend en algemeen geaccepteerd leerstuk (par. 6.3.1). Ten tweede kan een recht of belang van een burger, dat niet zelden (ook) is neergelegd in een verdragsbepaling, reden zijn voor (zowel materieel- als formeelrechtelijke) uitzonderingen (par. 6.3.2). Ten derde zijn (geschreven) hardheidsclausules grondslag voor uitzonderingen (par. 6.3.3). De uitzonderingen in deze drie categorieën zijn alle ten voordele van burgers, waardoor zij geen spanning opleveren met het legaliteits- en het specialiteitsbeginsel.3 Toch komen ook uitzonderingen ten nadele zonder specifieke wettelijke grondslag voor, namelijk vanwege onbehoorlijk gedrag van burgers (par. 6.3.4).