5.2.2 Analoge ontwikkelingen in het Nederlands mededingingsrecht

Tot 1 januari 1998 was in Nederland de Wet economische mededinging (wEM) van kracht (zie § 3.10.2).1 De WEM werd met behulp van de Wet economische delicten strafrechtelijk gehandhaafd. Het mededingingsrechtelijk regime was onder de WEM van een andere orde dan het mededingingsrechtelijke regime op het communautaire vlak. De minister van Economische Zaken had de bevoegdheid op te treden tegen kartels of bepaalde vormen van misbruik, indien er sprake was van gevolgen die strijdig waren met het algemeen belang. Het algemeen kartelverbod en het algemeen verbod om misbruik te maken van een economische machtspositie bestonden echter niet.2 Concentratiecontrole bestond onder de WEM ook niet. Wel was er een 'Dutch clause' opgenomen in de ConcentratieVerordening. Aan de hand van deze 'Dutch clause' kregen lidstaten de bevoegdheid om een verzoek bij de Commissie in te dienen een concentratie te toetsen, hoewel de concentratie normaal gesproken te klein zou zijn om onder de ConcentratieVerordening te vallen.3

Sinds 1 januari 1998 is in Nederland de Mededingingswet van kracht.4 Het misbruikstelsel onder het regime van de WEM is vervangen door een verbodstelsel onder het regime van de Mededingingswet. Aan de soepele Nederlandse kartelwetgeving waardoor Nederland lange tijd een kartelparadijs is genoemd, is door de invoering van de Mededingingswet een einde gekomen.5

Als wordt gekeken naar de verschillen tussen de Mededingingswet en de Wet economische mededinging zijn eigenlijk vier belangrijke verschillen waarneembaar. Het misbruikstelsel is vervangen door een verbodsstelsel waarbij de Europese mededingingsregels (artikel 81 en 82 EG) als uitgangspunt zijn genomen, er is preventief concentratietoezicht ingevoerd waarbij de Europese mededingingsregels (ConcentratieVerordening) als uitgangspunt zijn genomen, het toezicht is verschoven van de Minister van Economische Zaken naar de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en de strafrechtelijke handhaving van de WEM is vervangen door een stelsel waarbij de bestuursrechtelijke handhaving het uitgangspunt is.

Voor wat betreft de materiële regels wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de mededingingsbepalingen in het EG-Verdrag en de jurisprudentie van het GvEA EG en het HvJ EG. Anders dan het materiële recht is het bestuursprocesrecht afwijkend van het communautaire bestuursrecht. Het wordt voor een klein deel door eigen procedureregels in de Mededingingswet bepaald en voor een groot deel door de algemeen geldende bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De NMa is de bevoegdheid toegekend bestuurlijke boetes en lasten onder dwangsom op te leggen aan overtreders van de Mededingingswet en van het communautaire mededingingsrecht.

De wetgever hecht blijkens de memorie van toelichting bij de Mededingingswet ook belang aan de privaatrechtelijke handhaving van de Mededingingswet door de marktpartijen zelf. In de memorie van toelichting wordt onder het kopje 'Civielrechtelijke handhaving' opgemerkt:6

De minister is blijkens de bovenstaande passage van mening dat ingeval derden in hun belang worden getroffen, de verantwoordelijkheid om actie te nemen niet aan de overheid moet worden overgelaten, maar door partijen zelf moet worden genomen door middel van handhaving van het mededingingsrecht met behulp van privaatrechtelijke technieken. Deze privaatrechtelijke vorm van handhaving zal volgens de minister ook nog eens sneller tot resultaat leiden dan de publiekrechtelijke vormen van handhaving. De kanttekening die hierbij moet worden geplaatst, is dat de minister niet ingaat op de moeilijkheden die zich voordoen bij de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht. Die moeilijkheden en mogelijke oplossingen worden in dit boek verder onderzocht.