Einde inhoudsopgave
Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/3.8.13
3.8.13 Normaalprogramma’s op de rijks- 1916 en openbare hbs 1920
Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024
- Datum
08-01-2024
- Auteur
Th.E.M. Wijte
- JCDI
JCDI:ADS976990:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Brief van 30 juni 1916 van Ten Bruggencate en Coops aan de minister, ARA, MBiza, 2.04.10, inv. nr. 72; zie: Bartels 1947, p. 189-191.
Ten Bruggencate e.a. 1916, p. 8-9.
Wet van 24 juni 1916, Stb. 1916, nr. 297.
Wet van 1 maart 1920, Stb. 1920, nr. 106 (art.20): algemeen leerplan/tabel voor de openbare hbs'en met lessen van vijftig minuten. Voor de bijzondere hbsen is afwijking geoorloofd.
Kolkert 1933, p. 127 (‘Inkrimping van het aantal vakken en uren op de middelbare scholen is broodnodig’).
Bestuur A.V.M.O., Weekblad 1916/17, p. 1821-1822.
KB van 16 juni 1920, Stb. 299; vgl. Boekholt & De Booy 1987, p. 266 (‘in 1920 wettelijk verplicht voor bijzondere scholen’ moet zijn: wettelijk verplicht voor openbare scholen).
Vgl. Bartels 1963, p. 75-79 en Amsing 2002, p. 199-200.
G.H. Mouw, De waarde van de staatswetenschappen voor Gymnasia, H.B.S. en en Lycea’, Weekblad 1917/18, p. 1228-1232.
Dit is een uitnodiging aan de regering tot regeling van de staatsburgerlijke vorming.
Mouw 1919, p. 3-4. Mouw rekent bestuursrecht onder de sociale wetenschappen.
KB van 7 juni 1919, Stb. 1919, nr. 313 (2 uur geschiedenis in V en VIb, en 3 uur in V en VIa).
KB van 1 mei 1920, Stb. 1920, nr. 227 (3 uur gs in Va en 4 uur in VIa, 2 uur in V en 3 uur VIb).
KB van 7 juni 1919, Stb. 1919, nr. 313. Op veel gymnasia is een leerboek staatsinrichting en de Grondwet voorgeschreven (Statistiek van het V.H.M.O.).
KB van 16 juni 1920, Stb. 1920, nr. 299 en de Wet van 1 maart 1920, Stb. 1920, nr. 106 (programma).
In de examenklas hbs-b is een verplichte keuze tussen (a) mechanica en rechtlijnig tekenen en (b) handelswetenschappen (KB van 16 juni 1920, Stb. 1920, nr. 299). Bij KB van 1934 is de keuze bepaald uit: (a) hand- en rechtlijnig tekenen en (b) handelswetenschappen. Vervolgens is bij KB van 31 maart 1948 de keuze bepaald uit 2u handelswetenschappen of 1u handtekenen en 1u rechtlijnig tekenen; vgl. Bartels 1947, p. 83 en Gedenkboek Schoolstad 1950, p. 281.
Commissarissen des Konings kunnen gezamenlijk examens organiseren en MO-commissiën benoemen (artikel 57 MO).
Bezwaren inspectie tegen Normaalprogramma’s op de 3- en 5-j. hbs
Met de in par. 3.8.8 beschreven voorgenomen invoering van het Normaalprogramma voor de vijfjarige hbs introduceert de regering zeven vakken in de vierde klas, waar de inspecteurs Ten Bruggencate en Coops het nuttiger achten vier vakken, waaronder staatsinrichting, op te nemen in de derde klas. Het voornemen om dit vak in de derde klas te schrappen achten zij onaanvaardbaar. Het curriculum van de hbs-onderbouw is al onvoldoende verbreed voor de vele leerlingen die eindonderwijs genieten’.1 Ze betitelen het programma als ‘Groote-Stadprogramma’ en stellen dat de schoolverlaters ‘geen notie van hunne plichten als staatsburger, geen begrip van de eenvoudigste scheikundige kennis en geen jota van boekhouden hebben geleerd’.2 Het Normaalprogramma op de vijfjarige rijkshbs is in 1916 ingevoerd.3 Staathuishoudkunde en de statistiek, staatsinrichting en handelswetenschappen beschikken elk over één uur in de vierde en vijfde klas. Bij staatsinrichting komt de Grondwet in de vierde klas en het provincie- en gemeentebestuur in de examenklas aan bod.4
Staatsinrichting onder inspectoraal protest verbannen uit derde klas hbs
De invoering van het Normaalprogramma in 1916 op de vijfjarige rijkshbs leidt - onder ambtelijk protest - tot het onmiddellijk vertrek van Ten Bruggencate als inspecteur van het middelbaar onderwijs.5 De voorstellen zitten hem buitengewoon hoog. ‘Aan staatsinrichting worden drie uur per week besteed. Waarom neemt het Normaalprogramma daarvan één uur af, zodat de schoolverlaters na de 3e klas niet meer mee krijgen dan een overzicht van het staatsbestuur?’6 De A.V.M.O stelt Kamervragen over deze onverklaarbare inkrimping van uren voor staatsinrichting in een tijd van besliste noodzaak tot democratische vasthoudendheid, waarin kennis van de staatsinstellingen voor iedere burger urgent is.7 De reacties leiden tot aanpassing van het vigerende programma. De adviezen van de Commissie voor de staatswetenschappen voor het Normaalprogramma 1920 om één uur staatsinrichting in de derde, vierde en vijfde klas te geven en van de Vereniging van HBS-directeuren staatsinrichting niet in de examenklas te plaatsen, zijn daarbij meegewogen. Het Normaalprogramma 1920 bepaalt de uren staatsinrichting op één in de derde en vierde klas en twee voor staathuishoudkunde en de statistiek in de examenklas.8 Het Normaalprogramma 1916 op de driejarige rijkshbs - met staathuishoudkunde en boekhouden elk één uur in de examenklas - is in 1920 afgevoerd ten faveure van meer regionale of stedelijke programma's.9
Staatsinrichting op gymnasium verplicht bij het vak geschiedenis in 1919
In 1918 merkt docent Mouw op dat gymnasiasten over gebrekkige kennis van de politiek beschikken, omdat zij daarover te weinig onderwijs krijgen.10 Onderwijs in de staatsinrichting van de oude Grieken en Romeinen heeft op het gymnasium prioriteit ten opzichte van de moderne staatsinrichting. Mouw ziet, ‘zodra de regeering11 het belang ervan begrijpt, het oogenblik gekomen het bestuursrecht te behandelen’.12 Staatsinrichting is sinds 1919 op gymnasium verplicht bij geschiedenis13, dat vanaf 1920 op gymnasium-α vier en op gymnasium-β drie wekelijkse uren in de examenklas kent.14 De exameneis is: ‘de kennis van de wording, taak en betekenis der […]staatsorganen’.15
Normaalprogramma met schoolexamen voor openbare vijfjarige hbs 1920
Het Normaalprogramma 1920 bevat dus voor staatsinrichting één wekelijks uur in de derde en vierde klas16, voor staathuishoudkunde en de statistiek in de examenklas twee lesuren en voor handelswetenschappen in de vierde klas één en in de examenklas twee keuze-uren (of twee keuze-uren mechanica).17 In 1920 is met de basistabel van het Normaalprogramma op de openbare hbs het schoolexamen ingevoerd, onder gelijktijdige beëindiging van de door de Commissaris der Koningin (inter)provinciaal georganiseerde examens.18