5.2.6 Het Pfändungspfandrecht

De praktische betekenis van § 879 BGB is met name gelegen in de context van de Zwangsvollstreckung (executieverkoop).1 De vraag naar de rangorde wordt immers eerst acuut zodra een schuldeiser overgaat tot executie waardoor een van de op de te executeren zaak gevestigde rechten wordt gefrustreerd. § 11 Zwangsversteigerungsgesetz (ZVG) bepaalt dat de rangorde beslissend is voor de volgorde waarin de schuldeisers worden voldaan. De vraag of een genotsrecht na een executie in stand blijft, is eveneens afhankelijk van zijn plaats in de rangorde.2 Het is in het bijzonder van belang om bij deze procedurele kant stil te staan omdat de Zivilprozessordnung (ZPO) de grondslag biedt voor het zogenoemde Pfändungspfandrecht.3 Een schuldeiser die executoriaal beslag legt, verkrijgt daardoor van rechtswege een pandrecht op het beslagen goed.4

Dit beslagpandrecht dat zonder medewerking van de eigenaar van het goed tot stand komt, wordt ingevolge § 804 lid 2 ZPO gelijkgesteld aan een conventioneel pandrecht in de zin van het BGB. De regels met betrekking tot de rangorde tussen pandrechten zijn daarmee eveneens van toepassing op het Pfändungspfandrecht. Alle verschillende pandrechten – conventionele, legale en beslagpandrechten – nemen derhalve onderling rang in naar hun totstandkomingsmoment.5

Met het leggen van beslag verwerft de schuldeiser een goederenrechtelijk zekerheidsrecht, waarmee hij voorrang verkrijgt boven andere concurrente schuldeisers. Anders dan naar Nederlands recht schept beslag door het toekennen van een Pfändungspfandrecht preferentie.6 Bovendien worden andere concurrente schuldeisers als zij eveneens overgaan tot het leggen van beslag – en daarmee op hun beurt een goederenrechtelijk zekerheidsrecht verkrijgen – bij de eerste beslaglegger achtergesteld omdat pandhouders rang innemen volgens de prioriteitsregel.

Beslagleggers in het algemeen – en de eerste beslaglegger in het bijzonder – verkeren ten opzichte van de overige schuldeisers in een gunstigere positie die niet valt te rijmen met het beginsel van de paritas creditorum. De gelijkheid van schuldeisers wordt ondermijnd door het feit dat er een rangorde tussen schuldeisers wordt vastgesteld – en daarmee de volgorde waarin de schuldeisers worden voldaan – op basis van het moment waarop een schuldeiser de executie inzet. Niet valt in te zien waarom een schuldeiser die de solvabiliteit van zijn schuldenaar nauwlettend in de gaten houdt en derhalve eerder overgaat tot beslaglegging een versterkte positie inneemt ten opzichte van andere concurrente schuldeisers.7 Men bedenke dat in een grensoverschrijdende financieringspraktijk schuldeisers zich onmogelijk dagelijks van de financiële gezondheid van hun schuldenaar kunnen vergewissen. Vanuit dit oogpunt heeft het toekennen van voorrang aan de beslag-leggende concurrente schuldeiser een zekere willekeur in zich. De rangorderegeling van § 804 lid 3 ZPO wordt in de literatuur wel gelegitimeerd met het argument dat het prioriteitsprincipe eenvoudig hanteerbaar is en duidelijkheid schept.8

Om begripsverwarring te voorkomen heeft het de voorkeur om de prioriteitsgedachte die in de onderlinge verhouding tussen concurrente schuldeisers in die zin naar voren komt dat degene die het eerst de executieprocedure inzet ook het sterkste recht heeft, niet met het prioriteitsprincipe maar met het Präventionsprinzip aan te duiden.9 Met een Pfändungspfandrecht voorkomt een schuldeiser immers dat anderen ook aanspraak op de zaak kunnen maken. De anciënniteit van de rechten speelt tot het moment van beslaglegging geen rol.10 In de verhouding tot pandhouders kan het Prioritätsprinzip wel worden aangewend omdat de rangorde tussen pandrechten wordt vastgesteld naar het moment waarop de goederenrechtelijke zekerheidsrechten tot stand zijn gekomen.