7.1.1.1 Maximale hoogte sommen ineens

Alle sommen ineens tezamen mogen niet groter zijn dan – eenvoudig gezegd – de helft van de nalatenschap, art. 4:37 lid 4 BW. Uit dit kenmerk van de sommen ineens volgt dat de zorgplicht van de erflater jegens zijn kinderen nooit geheel voorrang krijgt op de testeervrijheid en andere dwingende aanspraken. De zorgplicht jegens somgerechtigden is een belangrijke aanspraak die voorgaat op wensen van de erflater en op de verzorgingsvruchtgebruiken (hoofdstuk 7.1.6), maar is dus wel aan een forfaitair maximum gebonden.

Dat de sommen ineens maximaal de halve nalatenschap vertegenwoordigen, impliceert niet dat de andere helft van het vermogen niet geraakt kan worden door dwingendrechtelijke aanspraken. De verzorgingsvruchtgebruiken en legitieme porties van niet-somgerechtigden kunnen een verdere aanslag vormen op de door de erflater gewenste vererving.1

Uit art. 4:37 lid 4 BW blijkt dat de maximale aanspraken van somgerechtigden alleen afhangen van de omvang van de (halve) nalatenschap. Deze waarde wordt gesteld op de waarde van de goederen der nalatenschap, verminderd met de schulden ex art. 4:7 lid 1 sub a tot en met e BW. Bij toepasselijkheid van een som ineens kan, anders dan bij een beroep op de legitieme portie of een verzorgingsvruchtgebruik ex art. 4:29 BW of art. 4:30 BW, niet worden overgegaan tot inkorting van giften.2