3.4.1 Het stapelen van rechtspraak

Met het inroepen van precedenten bewerkstelligt het Hof van Justitie dat aan eerdere uitspraken ten grondslag liggende principes worden bevestigd. De verschillende uitspraken die een eerdere uitspraak – en daarmee de reikwijdte van een Unierechtelijke norm – bevestigen, vormen feitelijk een keten of stapel die met het groeien ervan leidt tot grotere zekerheid over de inhoud en de toepassingsmodaliteit van een rechtsnorm.

Het is van belang om hierbij in het oog te houden dat de prejudiciële procedure van artikel 267 VWEU noodzakelijkerwijs met zich meebrengt dat iedere vraag die wordt voorgelegd aan het Hof van Justitie tot op dat moment, althans in de ogen van de verwijzende rechter, een onopgehelderde vraag is. Wanneer een precedent bestaat dat het mogelijk maakt voor de verwijzende rechter om het geschil zelf te beslechten, is immers sprake van een acte éclairé en bestaat geen noodzaak tot het stellen van prejudiciële vragen.1 Steeds is derhalve een nieuw probleem op te lossen door het Hof van Justitie. Dit draagt noodzakelijkerwijs het gevolg in zich dat het Hof van Justitie een eerdere uitspraak nooit zonder verdere rechtsvorming van toepassing kan verklaren.

Deze noodzakelijk analogiserende of verfijnende werking van het inroepen van de eigen rechtspraak door het Hof van Justitie, brengt het effect met zich mee dat meer of minder stabiele ‘stapels’ rechtspraak ontstaan, waarin elke volgende beslissing weliswaar aansluit op het bestaande recht én tot een rechtvaardige uitkomst leidt maar tegelijkertijd verwijderd kan raken van de formele uitgangspunten van het recht. Hierdoor kan een uitspraak op zichzelf bezien moeilijk te begrijpen zijn, maar wel logisch volgen uit de reeks. Ik illustreer die paradox en het hieraan ten grondslag liggende spanningsveld aan de hand van een voorbeeld. Eerst gebruik ik het voorbeeld evenwel om een meer genuanceerd beeld te schetsen van de stap-voor-stap-rechtspraak.