IV.17.4.2.4 Geen beroep op vertrouwen (§ 48 lid 2 derde volzin VwVfG)

Waar de tweede volzin van § 48 lid 2 VwVfG een situatie geeft waarin het vertrouwen van de begunstigde in de regel wel beschermenswaardig is, bevat de derde volzin van deze bepaling een drietal gevallen waarin de begunstigde zich niet op vertrouwen kan beroepen. Daarom worden deze drie gevallen ook wel aangeduid als Ausschlusstatbestand.1 Dat is in de eerste plaats het geval wanneer de beschikking is verkregen door opzettelijk bedrog, bedreiging of omkoping.2 Vereist is dat de beschikking ten gevolge van een van deze gedragingen is gegeven,3 dat wil zeggen dat sprake is van een causaal verband tussen de handeling en de (verlening van de) beschikking en dat kan worden gesproken van een doelgericht handelen van de begunstigde.4 Bij opzettelijk bedrog kan worden gedacht aan de situatie waarin de begunstigde bij zijn aanvraag bewust onjuiste informatie heeft verstrekt om ervoor te zorgen dat de beschikking zou worden gegeven.5 Bij dreiging worden de bedreigde bepaalde nadelen in het vooruitzicht gesteld, ingeval van een bepaald handelen.6 Voor het begrip omkoping wordt aansluiting gezocht bij hetgeen is bepaald in § 334 Strafgesetzbuch.7

In de tweede plaats is een beroep op de vertrouwensbescherming uitgesloten indien de beschikking is gegeven op grond van door de begunstigde verstrekte onjuiste of onvolledige informatie.8 Vereist is dat de onrechtmatigheid van de beschikking het gevolg is van de onjuiste of onvolledige informatie (causaal verband).9 De informatie moet van belang zijn voor de wettelijke toepassingsvoorwaarden van de bevoegdheid10 of voor de belangenafweging. Een en ander wordt ook wel aangeduid als dat de informatie entscheidungserheblich moet zijn.11 Niet is vereist dat de begunstigde enige schuld heeft aan het verstrekken van de onjuiste of onvolledige informatie.12 Het enkele feit dat hij onjuiste of onvolledige gegevens heeft verstrekt is voldoende.13 Wel wordt gekeken naar de eventuele rol van het bestuursorgaan bij het verstrekken van de informatie. Wanneer een bestuursorgaan bijvoorbeeld gebruik maakt van een gebrekkig aanvraagformulier, kan dit niet aan de begunstigde worden tegengeworpen.14 Hetzelfde geldt indien het bestuursorgaan op enigerlei wijze heeft laten blijken aan bepaalde informatie geen waarde te hechten.15

Tot slot slaagt een beroep op het vertrouwen niet indien de begunstigde de onrechtmatigheid van de beschikking kende, of ten gevolge van grove nalatigheid niet kende.16 Het gaat, zoals de tekst van de bepaling duidelijk maakt, om kennis van de onrechtmatigheid van de beschikking. De onrechtmatigheid is immers de aanleiding om tot intrekking van de beschikking over te gaan.17 De enkele kennis van feiten welke leiden tot onrechtmatigheid is voor deze bepaling onvoldoende.18 Bij grove nalatigheid in de zin van deze bepaling dient te worden nagegaan of de onrechtmatigheid van de beschikking zo duidelijk was, dat betrokkene deze had behoren te (her)kennen. Daarvan is sprake indien de zorgvuldigheid door de geadresseerde in bijzonder ernstige mate is geschonden.19 Gedacht kan worden aan de situatie waarin de geadresseerde twijfelt aan de juistheid van een tot hem gerichte beschikking, maar nalaat om een en ander nader te onderzoeken.20

Indien de onrechtmatigheid van de beschikking voor de geadresseerde aannemelijk is,21 dan dient de betrokkene navraag te doen bij het bevoegde bestuursorgaan. Op de begunstigde rust dan een onderzoeksplicht. Bij beoordeling van de vraag of sprake is van grove nalatigheid wordt gekeken naar persoonlijke kenmerken en capaciteiten van de betrokkene.22 Zo oordeelde het Bundesverwaltungsgericht dat van een gepensioneerd ambtenaar een hogere mate van zorgvuldigheid verwacht mag worden.23

Doet zich een van de hiervoor genoemde situaties voor, dan geldt dat de beschikking in de regel ex tunc kan worden ingetrokken.24