IV.17.4.2.3 Verbruik en dispositie (§ 48 lid 2 tweede volzin VwVfG)

In de tweede volzin van § 48 lid 2 VwVfG is bepaald dat in de regel sprake is van beschermenswaardig vertrouwen indien de begunstigde de verleende Leistung heeft ‘verbruikt’ of heeft gedisponeerd1 en deze dispositie niet meer of enkel met onredelijk nadeel tot gevolg, ongedaan gemaakt kan worden. In de literatuur worden dit verbruik of disponeren ook wel aangeduid als Vertrauensbetätigung2 of het Ins-Werk-Setzen3 van de beschikking, waarmee wordt bedoeld dat in vertrouwen op het in stand blijven van de beschikking wordt gehandeld. Onder ‘verbruik’ in de zin van deze bepaling wordt verstaan het gebruik van de Leistung welke niet leidt tot een vermeerdering van het vermogen van de begunstigde. Gedacht kan worden aan gebruik voor levensonderhoud. Indien de Leistung bijvoorbeeld wordt gebruikt voor aankopen die in waarde nog aanwezig zijn in het vermogen van de begunstigde, of voor aflossing van schulden, dan wordt niet gesproken over verbruik in de zin van deze bepaling.4

Onder disponeren wordt verstaan iedere gedraging die de begunstigde in vertrouwen op de beschikking heeft verricht en die gevolgen heeft voor zijn vermogenstoestand.5 Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan het maken van reclame voor een nieuw op te starten onderneming, deelneming in een vennootschap of overname van betalingsverplichtingen.6 Vereist is dat het feit dat is gedisponeerd niet meer of enkel met onredelijk nadeel tot gevolg ongedaan gemaakt kan worden. Gedacht kan worden aan de situatie waarin aangegane verplichtingen niet meer opgeheven kunnen worden of de ongedaanmaking leidt tot een aanzienlijke schade. Bij de beoordeling wordt onder meer gekeken naar de inkomens- en vermogensomstandigheden van de begunstigde.7 Het is de geadresseerde die moet aantonen of hij heeft gedisponeerd en zo ja, in welke omvang.8

Wanneer de begunstigde heeft gedisponeerd, wordt zijn vertrouwen ‘in de regel’ geacht beschermenswaardig te zijn. Er zijn dus situaties denkbaar waarin de begunstigde weliswaar heeft vertrouwd en gedisponeerd, maar het algemeen belang toch zwaarder weegt, waardoor de Leistung toch wordt ingetrokken. Zo kan het Unierecht tot intrekking verplichten, ook al heeft de begunstigde gedisponeerd in de zin van § 48 lid 2 tweede volzin VwVfG.9, 10 De derde volzin van § 48 lid 2 VwVfG bepaalt voorts dat in de daar genoemde gevallen (bedrog, verstrekken van onjuiste gegevens, etc.) de begunstigde zich niet kan beroepen op het feit dat hij op het in stand blijven van de beschikking heeft vertrouwd. Wanneer een van deze gevallen zich voordoet, kan de Leistung dan ook worden ingetrokken.