5.2.1 Inleiding

110. Zoals in paragraaf 1.3.2 al kort aan de orde kwam, is de term specialiteitsbeginsel soms wel in verband gebracht met het uniciteitsbeginsel.1 Daarmee rijst de vraag in hoeverre het specialiteitsbeginsel en het uniciteitsbeginsel al dan niet met elkaar overlappen2 en in hoeverre het specialiteitsbeginsel in de weg staat aan één hypotheekrecht op meerdere objecten.

Daarnaast heeft het specialiteitsbeginsel een rol gespeeld bij de afschaffing van de zogenoemde ‘generale’ hypotheken.3 Hielden deze generale hypotheken in dat één hypotheekrecht op meerdere goederen bestond? En hield afschaffing van dit soort hypotheken dus ook in dat voortaan ook bij hypotheken het beginsel van uniciteit wordt gehanteerd? Om deze vragen te kunnen beantwoorden, is het nodig kort in te gaan op de (relatief) recente geschiedenis van het hypotheekrecht.4 Omdat het Nederlandse hypotheekrecht deels teruggaat op het Franse,5 sta ik allereerst kort6 stil bij de geschiedenis van het Franse hypotheekrecht.

111. Vooraf enige terminologische verduidelijkingen. Hieronder zullen regelmatig generale en speciale hypotheken ter sprake komen. Onder een generale hypotheek wordt de situatie verstaan waarin alle huidige en toekomstige onroerende zaken7 van een persoon, doorgaans de debiteur, in één handeling, door middel van een algemene omschrijving worden bezwaard met hypotheek. Met speciale hypotheek wordt bedoeld het belasten van een bepaalde zaak met hypotheek. Op de vraag hoe deze twee vormen van hypotheek zich verhouden tot het uniciteitsbeginsel kom ik, zoals gezegd, hieronder terug.8

Voorts vestig ik de aandacht op het volgende. Bij het registreren van akten en rechten9 betreffende onroerende zaken zijn drie systemen denkbaar.10 Ten eerste een chronologisch systeem, waarbij akten worden verzameld in de volgorde waarin ze bij het openbare register zijn ingeschreven. Ten tweede een systeem van, wat ik zal noemen, persoonlijke publiciteit. In het Duitse recht wordt dit mooi uitgedrukt door te zeggen dat gebruik wordt gemaakt van een Personalfolium (persoonlijk folio). Hiermee wordt bedoeld een systeem waarbij ordening van het openbare register plaatsvindt op naam van de grondeigenaar. Ten derde is denkbaar een systeem van reële publiciteit, in het Duits genaamd het systeem van het Realfolium, waarbij het register wordt geordend per onroerende zaak, per object. Ook mengvormen zijn denkbaar, zoals tegenwoordig in het Nederlandse en Franse recht (een chronologische aktenregistratie, die via het kadaster op rechthebbende of object geraadpleegd kan worden).11 Zoals nog zal blijken, spelen deze vormen van systemen van het geven van publiciteit aan hypotheken een rol in de ontwikkeling van het hypotheekrecht.