4.9.1 Inleiding en algemene opmerkingen

In deze paragraaf wordt de kapitaalverschaffer zonder stemrecht verder afgebakend.1 In de voorgaande paragrafen heb ik de instrumenten van de kapitaalverschaffer zonder stemrecht geschetst. Daarbij ging het om instrumenten waarbij aan dat instrument zelf – ab initio – geen stemrecht is toegekend. Een voorbeeld daarvan is het stemrechtloze aandeel of het participatiebewijs. Ook bij de houder van een certificaat is de uitgangspositie dat die kapitaalverschaffer geen stemrecht heeft. Ik laat de eventuele royeerbaarheid van het certificaat buiten beschouwing. Bij de aandeelhouder waarbij stemrecht is overgedragen aan de vruchtgebruiker of pandhouder geldt dat het die aandeelhouder zelf is die zijn rechten aan de pandhouder of vruchtgebruiker overdraagt. Zijn wil is daarop gericht. Hij verricht daartoe de rechtshandeling. Met andere woorden: van die kapitaalverschaffer gaat het initiatief uit. Dat is anders in geval van beslag op aandelen en het geval waarin het stemrecht van de aandeelhouder is opgeschort. Ik licht deze situaties in respectievelijk paragraaf 4.9.2 en paragraaf 4.9.3 toe.

Naast deze gevallen kan het stemrecht op aandelen worden geschorst. Blijkens de jurisprudentie van de OK komt dat vaak voor.2 Ook dat laat ik in dit onderzoek verder buiten beschouwing.

Daarnaast is het mogelijk om de zeggenschapsrechten van de financiële rechten los te koppelen door middel van de economische overdracht van aandelen. De meest vergaande vorm daarin is dat de juridisch eigenaar van het aandeel alle aan het aandeel verbonden rechten overdraagt, behalve het eigendomsrecht. In feite is die juridische eigenaar in dat geval een kapitaalverschaffer zonder stemrecht. De juridisch eigenaar blijft ten opzichte van de vennootschap aandeelhouder. De waardevermeerdering of -vermindering komt, evenals het dividend, voor rekening en risico van de economische eigenaar. Het aan het aandeel verbonden stemrecht wordt door middel van een volmacht door de economisch eigenaar in naam van de juridische eigenaar uitgebracht. De verhouding tussen de juridisch eigenaar en de economisch eigenaar is een contractuele. Gelet op de contractsvrijheid zijn zeer veel vormen van economische eigendom mogelijk en daarom sterk casuïstisch. Het gaat mede om die reden te ver deze rechtsfiguur in dit onderzoek te betrekken. Bovendien lijkt de rechtsfiguur op de rechtsfiguur van certificering van aandelen, welke laatste rechtsfiguur in de rechtspraktijk veel voorkomt.

Ook door middel van holdingstructuren en middellijk aandeelhouderschap kan feitelijk een stemrechtloze aandeelhouder gecreëerd worden. Daarbij geldt echter dat die middellijk aandeelhouder als houder van gewone aandelen wel de aan de aandelen verbonden zeggenschapsrechten kan uitoefenen, zij het dat hij vanwege dat middellijk aandeelhouderschap geen of beperkte zeggenschap in de BV, waaruit de winst wordt genoten, kan uitoefenen. Ook dergelijke structuren kennen zeer vele varianten. Bovendien is van een echte kapitaalverschaffer zonder stemrecht, in de zin van dit onderzoek, in deze structuren geen sprake. Om deze redenen blijven de holdingstructuren in voornoemde zin in dit onderzoek buiten beschouwing.

Een laatste woord over de stemovereenkomst. Een stemovereenkomst is een overeenkomst, waarbij de aandeelhouder zich jegens zijn mede-aandeelhouders of jegens een derde verbindt zijn stem in de algemene vergadering op een bepaalde wijze uit te brengen.3 Ook hiervoor geldt dat de aandeelhouder die een dergelijke overeenkomst sluit het stemrecht verbonden aan zijn aandeel kan uitoefenen en uitoefent, zij het dat hij een contractuele afspraak heeft gemaakt dat op een bepaalde wijze te doen. Daarom kwalificeert hij niet als een kapitaalverschaffer zonder stemrecht.