2.5.7 Het pleitbaar standpunt begrip buiten Nederland

Het pleitbaar standpunt begrip of een daarmee vergelijkbaar begrip is ook in de fiscale straf- en boetejurisprudentie van Duitsland en Oostenrijk en in het fiscale boeterecht van de Verenigde Staten te vinden.

Hierna wordt, ter vergelijking met de zojuist beschreven invulling van het pleitbaar standpunt begrip in de Nederlandse fiscale boetejurisprudentie, nader bezien op welke wijze het pleitbaar standpunt begrip of een daarmee vergelijkbaar begrip in deze landen is ingevuld. Daarbij wordt voor de volledigheid eerst kort de invloed van het pleitbaar standpunt begrip op de mogelijkheden om te beboeten of te bestraffen besproken. Het pleitbare standpunt heeft in deze landen namelijk een andere invloed dan in Nederland. In hoofdstuk 5 wordt de invloed van het pleitbaar standpunt begrip in Duitsland, Oostenrijk en de Verenigde Staten uitgebreid uitgewerkt.

In de Duitse fiscale straf- en boetejurisprudentie leidt het innemen van een pleitbaar standpunt niet tot een strafbare of beboetbare gedraging, zolang de belastingplichtige de belastingdienst maar in staat heeft gesteld een eigen oordeel over de belastingheffing te vormen door alle fiscaal relevante feiten juist en volledig in de aangifte weer te geven. Volgens het Bundesgerichtshof, de equivalent van de Hoge Raad, moet de belastingplichtige hiertoe overgaan als zijn Rechtsauffassung objektiv zweifelhaft oftewel zijn standpunt objectief gezien voor twijfel vatbaar is. Van objectieve twijfel moet in ieder geval worden gesproken als de door de belastingplichtige ingenomen Rechtsaufassung afwijkt van de jurisprudentie, de richtlijnen van de belastingdienst of van de bestendige rechtspraktijk.1^,2

Ook in de Oostenrijkse fiscale strafjurisprudentie kan niet worden gesproken van een strafbare gedraging zolang de belastingplichtige de belastingdienst door alle fiscaal relevante feiten juist en volledig te presenteren in staat heeft gesteld een eigen oordeel over de belastingheffing te vormen en hij een vertretbare Rechtsansicht, een pleitbaar standpunt heeft ingenomen.3 Bij het vertretbare Rechtsansicht draait het volgens de jurisprudentie van het Verwaltungsgerichtshof, de hoogste bestuursrechter in Oostenrijk, om objektive Vertretbarkeit.4 Uit de jurisprudentie en de literatuur is op te maken dat een vertretbare Rechtsansicht opkomt bij bepalingen die voor verschillende uitleg vatbaar zijn.5 Een Rechtsansicht kan vertretbar zijn op grond van de letterlijke tekst van die bepaling,6 de strekking van die bepaling,7 of de wil van de wetgever,8 oftewel aan de hand van de verschillende methoden van rechtsvinding die kunnen worden gehanteerd om een bepaling te interpreteren en toe te passen. Daarnaast kan volgens de Oostenrijkse literatuur een Rechtsansicht vertretbar zijn op grond van eenduidige jurisprudentie, de heersende mening in de literatuur of wanneer een bepaling uit het Oostenrijkse belastingrecht mogelijk in strijd is met het unierecht.9

In het belastingrecht van de Verenigde Staten is een position, een standpunt over de interpretatie of toepassing van het recht, een wettelijk begrip dat voor twee verschillende (civil) accuracy penalties, oftewel boetes wegens een door onnauwkeurigheid veroorzaakte onjuiste belastingheffing, van belang kan zijn.

Voor de accuracy penalty in verband met substantial understatement, oftewel de boete wegens het doen van een aanmerkelijk te lage belastingaangifte, is in beginsel geen plaats indien en voor zover de onjuiste belastingheffing is veroorzaakt door een position die minstens op substantial authority berust.10 Voor de accuracy penalty wegens negligence oftewel onbewuste schuld is geen plaats indien en voor zover de onjuiste belastingheffing is veroorzaakt door een standpunt met een reasonable basis in the law.11

In Treasury Regulations, beleidsbesluiten, is nauwkeurig omschreven wanneer een position substantial authority of een reasonable basis in the law heeft.12 Hiervoor moet er in ieder geval sprake zijn van een objectief verdedigbaar standpunt dat ziet op interpretatie of toepassing van de wet.13 De overtuiging van de belastingplichtige is hierbij derhalve niet van belang.14 Van substantial authority kan vervolgens worden gesproken als het gewicht van de argumenten vóór het standpunt aanmerkelijk is in verhouding tot het gewicht van de argumenten tégen het standpunt.15 Het gewicht van elk argument hangt af van de relevantie en overtuigingskracht van het argument en de bron waar het argument op is gebaseerd.16 Deze bronnen zijn limitatief in het beleid opgesomd en bestaan onder meer uit de relevante wettelijke bepalingen, de parlementaire geschiedenis en de jurisprudentie.17 Een standpunt dat op een reasonable basis berust, wordt omschreven als een standpunt dat redelijkerwijs is gebaseerd op de zojuist genoemde bronnen.18

In de praktijk worden de zojuist genoemde gradaties van verdedigbaarheid gekwantificeerd.19 Bij een reasonable basis wordt uitgegaan van een kans van ongeveer 20% dat het standpunt van de belastingplichtige wordt gevolgd en bij substantial authority van een kans van ongeveer 40%.

Uit het voorgaande komt naar voren dat in de fiscale straf- en boetejurisprudentie van Duitsland en Oostenrijk en in het fiscale boeterecht van de Verenigde Staten, evenals in de fiscale boetejurisprudentie in Nederland, aan de hand van objectieve criteria wordt bepaald of een standpunt pleitbaar is. De vraag wanneer een standpunt pleitbaar is, wordt in deze landen, evenals naar mijn mening in Nederland, beantwoord aan de hand van de rechtsbronnen en rechtsvindingsmethoden waarmee het belastinggeschil wordt beoordeeld.