2.5.4 Rechtsvinding in vogelvlucht en de ruimte voor een pleitbaar standpunt

Hierna worden verschillende rechtsbronnen en rechtsvindingsmethoden besproken die de rechter bij zijn beslissing over het belastinggeschil kan hebben gebruikt en wordt uiteengezet waarom die bronnen en methoden tot verschillende uitkomsten kunnen leiden. Onder deze omstandigheden zou er, zoals hiervoor uiteengezet, ruimte voor een pleitbaar standpunt moeten ontstaan.

Daarna wordt onderzocht of de aanwezigheid van het pleitbare standpunt ook op deze wijze in de jurisprudentie is onderbouwd. Hierbij heb ik mij vooral gericht op de uitspraken waarin tot een pleitbaar standpunt is geconcludeerd, niet op de uitspraken waarin het pleitbaar standpunt verweer is afgewezen. Voorts heb ik mij voornamelijk gebaseerd op uitspraken van de rechter in feitelijke instantie. De door de belastingkamer van de Hoge Raad gebruikte standaardformuleringen verschaffen immers, zoals eerder in paragraaf 2.5.2.1 opgemerkt, weinig duidelijkheid.

Op voorhand kan worden opgemerkt dat er niet veel uitspraken van de rechter in feitelijke instantie zijn te vinden die de zojuist gegeven verklaring voor het ontstaan van een pleitbaar standpunt ondersteunen. Hier zijn twee oorzaken voor aan te wijzen.

In de eerste plaats heeft de belastingkamer van de Hoge Raad pas in 2013 geoordeeld dat de rechter in feitelijke instantie zich moet uitlaten over de vraag waarom een standpunt pleitbaar is.1 Voor dit arrest verscheen is vaak verondersteld dat het oordeel dat een standpunt pleitbaar is niet hoeft te worden gemotiveerd.2 Daarnaast is, als het oordeel dat het standpunt pleitbaar is wel is gemotiveerd, dat oordeel vaak onderbouwd met de omstandigheid dat het standpunt door een rechter in eerdere instantie of in een vergelijkbare zaak is gevolgd, of tot prejudiciële vragen of een conclusie van een A-G heeft geleid. Deze omstandigheid bevestigt, zoals hiervoor in paragraaf 2.5.2.2 opgemerkt, naar mijn mening echter slechts dat het standpunt pleitbaar is.

Het oordeel dat een standpunt pleitbaar is, is ook nog weleens gemotiveerd door verwijzing naar de literatuur, een bron die de rechter bij zijn beslissing over het belastinggeschil wel kan raadplegen, maar waar hij zijn beslissing niet op baseert. Hier wordt later in dit hoofdstuk in paragraaf 2.5.6. op teruggekomen.