Accijnzen (FM nr. 126) 2008/4.10.2:4.10.2 Handelsverkeer ongunstig beïnvloeden

Accijnzen (FM nr. 126) 2008/4.10.2

4.10.2 Handelsverkeer ongunstig beïnvloeden

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In de kern bepaalt het staatssteunregime, dat behoudens de afwijkingen waarin het EG-verdrag voorziet, steunmaatregelen van de lidstaten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. Deze bepaling heeft dus betrekking op besluiten van de lidstaten, waardoor deze ter verwezenlijking van eigen economische en sociale doeleinden, eenzijdig en autonoom geldmiddelen ter beschikking stellen van ondernemingen of andere rechtssubjecten of hen voordelen verschaffen ter verwezenlijking van nagestreefde economische of sociale doelstellingen te bevorderen.1 Het staatssteunregime heeft dus geen betrekking op communautaire besluiten van de Raad en de EC, zoals verordeningen en richtlijnen, waaraan de lidstaten uitvoering dienen te geven, ook al bieden deze besluiten bepaalde voordelen een bepaalde ingezetenen.

Deze communautaire besluiten zijn niet aan een enkele lidstaat toe te rekenen.

Voordelen kunnen slechts als steunmaatregel worden aangemerkt, wanneer zij aan de betreffende lidstaat kunnen worden toegerekend.2 In het Deutsche Bahnarrest (2006), waarin Deutsche Bahn AG de stelling betrekt, dat de vrijstelling voor de commerciële luchtvaart van accijns van minerale oliën een steunmaatregel is, omdat de hogesnelheidsspoorweg valselijk door de luchtvaart met de vrijstelling wordt beconcurreerd, beslist het GvEA EG dat deze vrijstelling berust op de Structuurrichtlijn minerale oliën, thans de Richtlijn energiebelastingen, en de lidstaten bij de omzetting van deze richtlijnvrijstelling in nationale wetgeving geen beleidsruimte hadden of hebben deze uit te breiden naar het hogesnelheidsspoor.3 De richtlijn legt de lidstaten immers een duidelijke en nauwkeurige verplichting op om brandstof voor de commerciële luchtvaart niet aan accijns te onderwerpen. Met de omzetting van de vrijstelling in nationaal recht voeren de lidstaten overeenkomstig hun verdragsverplichtingen enkel communautaire bepalingen uit. De betrokken bepaling kan dan ook niet aan de Duitse Staat worden toegerekend, maar vloeit rechtstreeks voort uit een handeling van de gemeenschapswetgever.4 Hier is een parallel te zien met het - arrest (2004). De aanleiding voor dat arrest was, dat de EC verschillende klachten had ontvangen over de toepassing van het verlaagde accijnstarief op ούζο (ouzo), terwijl Griekenland voor andere vergelijkbare alcoholhoudende dranken zoals gin, wodka, whisky, rum, tequila en arak een veel minder gunstig tarief toepast. Het verlaagde accijnstarief voor ούζο is gebaseerd op de Structuurrichtlijn alcoholhoudende dranken.5 In het Ούζο-arrest (2004) heeft het HvJ EG beslist dat Griekenland handelt in overeenstemming met het bepaalde in dit voorschrift en niet is tekortgeschoten in haar verplichtingen krachtens het gemeenschapsrecht.6 Handelingen van de gemeenschapsinstellingen worden, aldus het HvJ EG, vermoed rechtsgeldig te zijn en bijgevolg rechtsgevolgen in het leven roepen, zolang zij niet zijn ingetrokken, niet in het kader van een beroep tot nietigverklaring nietig zijn verklaard of niet ten gevolge van een prejudiciële verwijzing of een exceptie van onwettigheid ongeldig zijn verklaard.

Als uitzondering op dit beginsel moeten handelingen waaraan een onregelmatigheid kleeft die van een zo klaarblijkelijke ernst is, dat zij door de communautaire rechtsorde niet kan worden getolereerd, worden geacht geen enkel – ook geen voorlopig – rechtsgevolg in het leven te hebben geroepen, dat wil zeggen als juridisch nonexistent worden beschouwd. Deze uitzondering beoogt een evenwicht te bewaren tussen twee fundamentele, zij het soms tegenstrijdige, vereisten waaraan een rechtsorde moet voldoen, te weten de stabiliteit van de rechtsverhoudingen en de eerbiediging van de legaliteit. Gelet op de ernst van de consequenties die zijn verbonden aan de vaststelling dat een handeling van een gemeenschapsinstelling non-existent is, moet deze vaststelling om redenen van rechtszekerheid worden voorbehouden voor uiterst extreme gevallen.7 Verder kunnen volgens het HvJ EG in het EKW-arrest (2000) diegenen die een verplichte bijdrage verschuldigd zijn, zich er niet op beroepen, dat een door anderen genoten vrijstelling staatssteun vormt.8 Dat blijft volgens het HvJ EG in het Streekgewest-arrest (2005) ook zo wanneer het tarief of een van de tarieven van de betreffende belastingregeling extra is verhoogd om met die extra opbrengst de budgettaire dekking te verzorgen van de derving van belastinginkomsten die ontstaat door het invoeren van een specifieke vrijstelling of andere differentiatie.9

Het door Deutsche Bahn AG gekozen spoor de accijnsvrijstelling te verwerven via het staatssteunregime was dus van begin af aan doodlopend. Sporen met reële kansen op succes voor hogesnelheidsspoorwegmaatschappijen vormen (1) het stellen van de exceptie van onwettigheid van de vrijstelling, nu een nieuwe concurrentieverhouding tussen het luchtvervoer en het vervoer per spoor is ontstaan, welke vanuit het milieubeleid bewust door regeringen is gecreëerd10, (2) het verwerven van een machtiging van de Raad tot toepassing van verdere vrijstellingen of verlagingen uit specifieke beleidsoverwegingen op basis van het communautair gezondheids-, milieu-, energie- en vervoersbeleid11, of (3) nieuwe besluitvorming van de Raad op basis van de nieuwe concurrentieverhoudingen en de vorengenoemde ontwikkelingen in ICAO-verband.

De hogesnelheidsspoorwegen zullen de EC aan hun zijde treffen. De EC (2000) is in haar Groenboek over het Europese energiebeleid van opvatting dat de hogesnelheidsspoorwegen en de luchtvaart met elkaar in concurrentie staan: ‘De HST wordt op een traject tussen een hoofdstad en een andere grote stad (600 km) beconcurreerd door het vliegtuig, met alle congestieproblemen van dien, vooral bij het vertrek uit de hoofdstad. Het vliegtuig gebruikt kerosine, die volledig van belastingen is vrijgesteld, terwijl de treinreiziger de btw op elektriciteit en eventueel de accijns betaalt die in de prijs van het kaartje voor de HST wordt doorberekend’.12

Het staatssteunverbod is niet toepasselijk op algemene, generieke maatregelen die voor alle ondernemingen en bedrijfstakken gelden. Lastenverlichtingsmaatregelen, welke soms synoniem lijken aan staatssteun, vallen voor categorieën ondernemingen of bedrijfstakken in het algemeen buiten het steunregime.13

Als steunmaatregelen worden beschouwd maatregelen die, in verschillende vormen, lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken, rekening houdend met de aard en de systematiek van het betrokken lastenstelsel, en daardoor – zonder subsidies in de strikte zin van het woord te zijn – van gelijke aard zijn en tot identieke gevolgen leiden.14 Het tegenovergestelde van steun, een bijzondere last, is daarentegen een extra last ten opzichte van de normale lasten. Het aldus ontstane verschil wordt niet als steun beschouwd en de normale regel ten opzichte van de bijzondere last dus niet een steunmaatregel.15 Naar vaste rechtspraak van het HvJ EG is het steunverleningsbegrip materieel en ruim. Het omvat alle vormen van kunstmatige lastenvermindering van ondernemingen of productiekosten, niet enkel positieve prestaties, zoals subsidies, maar eveneens maatregelen die, in verschillende vormen, lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken en daardoor – zonder nog subsidies in de strikte zin van het woord te zijn – van gelijke aard zijn en tot identieke gevolgen leiden. 16. Het begrip steun heeft een meer algemene strekking dan het begrip subsidie, omdat het niet alleen positieve prestaties zoals de subsidie zelf omvat, maar ook overheidsmaatregelen die, in verschillende vormen, de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken.17

Bovendien maakt het staatssteunverbod naar vaste rechtspraak geen onderscheid naar de redenen of doeleinden van de maatregelen van de lidstaten, doch ziet naar de gevolgen ervan.18

Het handhavingsmechanisme van het staatssteunregime bestaat uit raadpleging door de EC van de betrokken lidstaat en het doen van aanbevelingen door de EC aan de betrokken lidstaat en, voor het geval dat die niet mochten leiden tot overeenstemming ter opheffing van de verstoring, stelt de Raad, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, op voorstel van de EC de voor dat doel noodzakelijke richtlijnen vast. Voor nieuwe maatregelen geldt voor de lidstaten een consultatieplicht van de EC. Daarnaast kunnen de EC en de Raad alle andere dienstige maatregelen nemen waarin het EG-verdrag voorziet. De beoordelingsvrijheid die de EC en de Raad hier toekomen, verzet zich tegen het toekennen van directe werking aan de kernbepalingen van het staatssteunregime, dat wil zeggen dat deze voor de burgers geen rechten scheppen, welker handhaving aan de nationale rechters kan worden gevraagd.19

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.