4.5.4 Wederzijds wantrouwen

Het antwoord van de lidstaten op de niet bereikte harmonisatie en de gebrekkige implementatie bestond dus in hoofdzaak uit meer wetgeving en slechts zijdelings uit meer inzet op betere implementatie.

Het systeem ging ernstiger scheuren vertonen toen in 2015 plotseling veel grotere aantallen asielzoekers de EU, met name Duitsland bereikten. De Europese Commissie reageerde met een European Agenda on Migration, een voorstel voor een pakket van noodoplossingen voor de korte termijn.1 Dit leidde tot het aannemen van twee resoluties door de Raad die bepaalde paragrafen van Dublin III buiten werking stelden en voorzagen in de herplaatsing van Dublin-claimanten uit Griekenland en Italië.2

Een ander groot probleem bij de uitvoering van de Dublinverordening is het overschrijden van termijnen en de zeer beperkte effectuering van de overdrachten.3 Het systeem leidt tot een perverse prikkel voor staten van eerste binnenkomst om niet aan de eisen van registratie en termijnen te voldoen omdat dit wordt beloond met het niet terugsturen van asielzoekers naar die staten. Ook het niet voldoen aan de eisen van het bieden van een behoorlijke opvang en procedure vergroot de kans op het uitblijven van overdrachten.

Is er nog wel sprake van interstatelijk vertrouwen? In 2015 hebben we, naast de chaos en overvolle kampen in Griekenland, gezien dat binnengrenzen opnieuw werden gesloten (Duitsland/Oostenrijk, Oostenrijk/Slovenië, Slovenië/Kroatië, Oostenrijk). Frankrijk sloot de grens bij Ventemiglia onder het verwijt aan Italië dat het asielzoekers niet registreerde. Landen als Duitsland en Oostenrijk stopten met het behandelen van claims. Van het meerderheidsbesluit van de Raad van 25 juni 2015 om 160.000 asielzoekers vanuit Italië, Griekenland binnen twee jaar elders in de EU te hervestigen, een aantal dat uiteindelijk is teruggebracht tot 33.000, is weinig terechtgekomen. Hongarije, Roemenië, Slowakije en Tsjechië hadden tegengestemd maar werden overruled. Zij vonden dat de afspraak een inbreuk was op hun soevereiniteit en weigerden het besluit na te leven en startten een procedure bij het HvJ EU. Op 6 september 2017 oordeelde het HvJ EU dat art. 80 VWEU, het beginsel van solidariteit, een bindende juridische verplichting binnen de EU is en het stelde Hongarije en Slovakije in het ongelijk.4 Deze uitspraak heeft hun nakoming van de afspraken tot nu toe echter niet bevorderd.

Het gevolg van het uitblijven van een effectief systeem gebaseerd op solidariteit is dat zich binnen de EU refugees in orbit bevinden en dat migratie een conflictueus onderwerp op de Europese politieke agenda is geworden.