4.4 Europese externalisering en verantwoordelijkheidsverdeling

De lidstaten van de Raad van Europa, met name de landen die ook deel uitmaken van de EU, hebben de afgelopen decennia onder invloed van het EVRM en de EU-wetgeving hun asielbeleid steeds meer gezamenlijk vormgegeven. Tegelijkertijd hebben ze zich toegelegd op het versterken van hun grensbewaking om te voorkomen dat asielzoekers een beroep op hun asielsysteem doen. Samenwerking met andere landen, ook niet- lidstaten, neemt daarin een steeds prominentere plaats in. Omdat daarbij letterlijk en figuurlijk de grenzen van het toelaatbare worden opgezocht, lijkt er een soort kat-en-muisspel te zijn ontstaan tussen de Europese rechters, met name het EHRM, en de lidstaten. In dit hoofdstuk analyseren we deze grenspraktijken en externalisering en staan we stil bij de gevolgen voor de mensenrechten van vluchtelingen. In de eerste twee paragrafen gaan we in op het juridisch kader dat uit het EVRM voortvloeit en enkele arresten die de EU-lidstaten (en uiteraard ook de andere lidstaten van de Raad van Europa) hebben begrensd in hun mogelijkheden om hun verantwoordelijkheid voor vluchtelingen te ontlopen. Vervolgens bespreken we de strategieën van lidstaten en de EU om in reactie daarop hun grenscontroles en toelatingsbeleid buiten hun grondgebied te laten plaatsvinden. In de conclusie toetsen we hoe deze praktijken zich verhouden tot de normen van het Europese en internationale recht.