4.5.6 Asielagentschap van de Europese Unie; een Europese IND?

Medio 2010 werd bij verordening het European Asylum Support Office (EASO) opgericht, met als doel de samenwerking binnen de EU op het gebied van asiel en een coherente behandeling van individuele asielverzoeken te bevorderen. Bovendien was het de bedoeling dat EASO de ontwikkeling van solidariteit binnen de EU zou bevorderen om te zorgen voor een betere verdeling van personen met recht op internationale bescherming tussen de lidstaten (preambule no. 7).1 In 2016 werd het omgezet in het European Union Agency for Asylum met als extra taken het ondersteunen van asielzoekers in landen met overbelaste asielsystemen en het opsporen van mensensmokkelaars.2

EASO kreeg onder meer als taak om – in het kader van de Turkijedeal – asielzoekers in Griekenland te interviewen in het kader van de asielprocedure en de Griekse IND te adviseren over de beslissingen op de ontvankelijkheid van asielverzoeken. In feite speelt het daardoor een beslissende rol in de Griekse asielprocedure. Naar aanleiding van een klacht van het European Center for Constitutional and Human Rights (ECCHR) deed de Europese Ombudsman onderzoek naar het optreden van EASO op de Griekse eilanden in de context van de Turkijedeal.3 De Ombudsman analyseerde ontvankelijkheidsgehoren op de Griekse eilanden en uitte in zijn beslissing van 5 juli 2018 ernstige zorgen over ‘the quality of the admissibility interviews as well as about the procedural fairness of how they are conducted’.4 De Ombudsman besloot echter dat geen verdere actie nodig was, omdat de EASO-verordening mogelijk binnenkort vernieuwd zou worden en omdat de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de ontvankelijkheidsbeslissingen bij de Griekse autoriteiten ligt.

In het voorstel voor een nieuwe EASO-verordening5 wordt EASO omgevormd tot het Asielagentschap van de EU met als belangrijkste doel meer harmonisatie van de asielsystemen van de lidstaten. Het voorstel houdt een versterking in van het Agentschap. Het krijgt meer bevoegdheden op het terrein van het monitoren van de asielsystemen van de lidstaten en het toezien op de naleving van het CEAS. Het moet een expertisecentrum worden en lidstaten zijn verplicht om het Agentschap informatie te verstrekken. Verder zal het operationele en technische ondersteuning gaan bieden aan lidstaten met name in periodes van extreme druk op de lidstaten. Maar de asielprocedure blijft een kwestie van soevereiniteit, de nationale autoriteiten houden de complete zeggenschap. Het nieuwe Agentschap krijgt geen beslissingsmacht.6

Of deze omvorming van EASO daadwerkelijk tot meer harmonisatie en een betere naleving van het GEAS zal leiden, valt te betwijfelen. Daarvoor is waarschijnlijk meer nodig, bijvoorbeeld een verdere ontwikkeling van het Agentschap tot een soort Europese IND met beslissingsmacht en één uniforme Europese asielprocedure.7 Den Heijer c.s. zien daarin wel mogelijkheden en wijzen erop dat het Agentschap een Europese instelling is zodat beroep tegen beslissingen van EASO in dat geval zou moeten worden ingesteld bij het Gerecht in Luxemburg.8 Er zou ook een systeem opgezet kunnen worden waarbij delegaties van het Agentschap werkzaam zouden zijn binnen bepaalde lidstaten van wie de beslissingen onder nationaal rechterlijk toezicht staan. Volgens de auteurs lijkt de ontwikkeling van de hotspots (centra in Griekenland en Italië waar asielverzoeken worden beoordeeld, waarna herverdeling zou kunnen plaatsvinden) in die richting te gaan. Dit lijkt volgens hen haalbaarder dan de federalisering van het Europese asielsysteem. Voor dat laatste lijkt de tijd inderdaad niet rijp, gezien het toenemend tamboereren op nationale soevereiniteit.