Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/1.2:1.2 Het leergebied burgerschap in het Curriculum.nu

Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/1.2

1.2 Het leergebied burgerschap in het Curriculum.nu

Documentgegevens:

Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024

Datum: 08-01-2024
Auteur: Th.E.M. Wijte
JCDI: JCDI:ADS977171:1
Vakgebied(en): Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)

Aanvang van Curriculum.nu 2016 tot afronding in 2019

Vastgesteld kan worden dat ‘de politiek’ de laatste jaren werk wil maken van burgerschapsvorming in het onderwijs.1 Ik volsta hier met een schets van het beleid in het kader van het Curriculum.nu2, met een vervolg in par. 6.15.1.3

De ontwikkeling van burgerschap als leergebied in Curriculum.nu4 start in 2016 met de presentatie van Ons onderwijs 2032 over de scholing tot ‘aardige, vaardige en waardige burgers’.5 Het advies is een kerncurriculum burgerschap vast te leggen in de domeinen: (a) mens & maatschappij, (b) natuur & technologie en (c) taal & cultuur.6 Staatssecretaris Dekker (VVD) laat in 2017 het leergebied burgerschap van onderop uitwerken door een ontwikkelteam van schoolleiders, leraren en SLO-experts.7 Daarbij vormt het inspectierapport Burgerschap op school (2016) de basis. Hierin is op tekorten gewezen als: (1) de onvoldoende doelgerichtheid en samenhang van burgerschapsvorming, (2) onvoldoende zicht op sociale leeropbrengst en (3) ontbrekende maatregelen om burgerschapsvorming handen en voeten te geven.8

Kamerbrief minister Slob 2018

Bij Kamerbrief van 10 september 2018 beantwoordt minister Slob vragen van het Kamerlid Kwint (SP)9 over de brief van het Platform-VVVO over de positiewijzigingen van de kennisgebieden en vakken en de wijze waarop de lerarenverenigingen bij het proces betrokken zijn.10 De beantwoording is niet voor tweeërlei uitleg vatbaar: ‘Voor de ontwikkeling van Curriculum.nu zijn de bestaande vakken en kennisgebieden11 het vertrekpunt’.12 In 2019 verschijnt de Toelichting Burgerschap op het voorstel Over de basis van de herziening van de kerndoelen en eindtermen van de leraren en schoolleiders uit het ontwikkelteam Burgerschap (als onderdeel van het advies Samen bouwen aan het primair en voortgezet onderwijs van morgen van 10 oktober 2019).13 In par. 9.11 ga ik hierop nader in.14

Commissie-Kuiper 2020/Van der Broek: planetair burgerschap

De commissie-Kuiper ziet in 2020 in de door schoolleiders en docenten ontwikkelde curriculumvoorstellen geen eenheid in de tien leergebieden.15 Ze neemt de kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming tot uitgangspunt in de ontwikkeling van Curriculum.nu. Daarnaast dienen de voorstellen de democratie, de diversiteit in de samenleving en mondiale thema’s te bevatten.16 Het commissieadvies in 2021 stelt, dat ‘[het] bij burgerschap aan de scholen is te bepalen of dit in een vak of combinatie gebeurt als een schooleigen invulling’. Op dit advies kom ik in par. 9.11 en 11.7 terug.17 In 2022 pleit Van der Broek bij de mondiale thema's de vorming tot planetaire burgers te betrekken.18

Leergebied burgerschap 2022/vakvernieuwing maatschappijleer: burgerschap

In 2022 krijgt de SLO van minister Wiersma (VVD) de regie over het formuleren van de kerndoelen voor de in te voeren leergebieden burgerschap en digitale geletterdheid naast het leergebied mens & maatschappij.19 Ook besluit Wiersma de vakvernieuwing maatschappijleer met de herformulering van de eindtermen op te starten onder regie van de SLO op basis van de Startnotitie burgerschap van de Vernieuwingscommissie maatschappijleer.20

Toon alle voetnoten

Voetnoten

Voetnoten

Zie voor curriculum en schoolorganisatie: C.A.J. Aarnoutse, ´Curriculumontwikkeling en haar organisatie in Nederland´, PS 1972, 49, p. 55-66.

Voor oriëntatie op curriculumkarakter, zie: Ph. Fruytier e.a. (red.), ’Multidisciplinaire bestudering van de rechtswetenschap’, AA 2007, p. 829.

Alles over Curriculum.nu is te vinden op Curriculum.nu.nl.

Vgl. B. Eidhof 2019 en P. Lammers, ‘Burgerschap: opleiden tot de competente leek’, TEO 2023, 2, p. 20-24.

Ons Onderwijs2032, Eindadvies van het Platform Onderwijs2032 (cie-Schnabel), Den Haag: Platform Onderwijs2032, 2016; P. Schnabel, ’Aardige, vaardige en waardige burgers’, M & P 2016, 01, p. 4-6, www.didactiefonline.nl FB, ‘Wat moeten we met Onderwijs2032?’, Didactief 2016, 3, p. 6 en M. van Dijk, ’Geef ons de tijd voor goed onderwijs’, NRC 30 januari 2020, p. 18.

P. Schnabel, ’Aardige, vaardige en waardige burgers’, M & P 2016 , 01, p. 6.

NVLM-Nieuwsbrief 29 oktober 2017; Workshopoverzicht 2018, Curriculum.nu: veranderingen in het (economie)onderwijs, TEO 2018, 2, p. 13, A. Dujardin, ‘Leraar bepaalt lesprogramma liever zelf’, Trouw 10 oktober 2019, p. 3, ‘Het onderwijs moet terug’, p. 6, F. Haan, ‘Burgerschap heeft ook een plek bij economie’, TEO 2023, 2, p. 25 en D. van Riet & W. van der Meiden, ‘Ideologisch onderwijs niet in het belang van de leerling’, TEO 2023, 2, p. 16-19.

IvhO, Burgerschap op school, Utrecht: IvhO 2016, p. 5.

11 juli 2018 (referentie 2018Z13943).

10.

Kamerbrief van 10 september 2018 (referentie 1403738).

11.

Curs.W; zie: NVLM: L. Meijs, ´Vijftig jaar maatschappijleer: van verbeteringsleer tot burgerschapsvorming´, Vijftig jaar maatschappijleer, Den Haag: 2020, p. 12-13.

12.

Slob spreekt over het toevoegen van burgerschap aan de kennisgebieden in de Wpo.

13.

SLO, 2019.

14.

M. Vermeulen (voorzitter red.) e.a. 2019, p. 10-11.

15.

KB van 15 juli 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 31293, nrs. 527/547) en voor tussenadvies: info@curriculumcommissie.nl.

16.

R. Voorwinden, ’Interview met voorzitter Kuiper’, Het Onderwijsblad 11 maart 2021.

17.

Commissie-Kuiper, Tweede tussenadvies Curriculum.nu: Doel en ruimte, Den Haag 2021, op 4 februari 2021 aan de Tweede Kamer gezonden; vgl. J. Hommel & H. van den Boomgaard, ‘Krijgt economisch onderwijs de plek die het verdient?’, TEO 2022, 1, p. 45.

18.

B. van der Broek, ‘Twee extra brillen voor het economieonderwijs. Teachers for climate’, TEO 2022, 6, p. 30.

19.

Brief van 21 november 2022 over basisvaardigheden (Kamerstukken II 2022/23, 31293, nr. 655 (+ bijlagen), M. Mooijman, ‘NVLM’, M & P, 2022, 06, p. 30 en ‘NVLM, Burgerschapsdoelen’, M & P 2022, 07, p. 23, en P. Timmers, ‘Strategische autonomie voor Europa’, in: G. Buijs & P. Bosman (red.), Ontwaken uit de geopolitieke sluimer, Utrecht: Eburon 2022, p. 77.

20.

K. Dogterom, ‘Actualisatie van de examenprogramma's’, M & P 2022, 06, p. 8-9, I. Pertijs, ’Interview met hoogleraar staatsrecht W. Voermans: De raderen van de grondwet draaien traag’, M & P 2023, 04, p. 4-7 en NVLM 5 juli 2023.