12.3.3 Geen bewijslevering noodzakelijk: verjaring

De verjaringstermijnen zijn niet steeds afzonderlijk in de wettelijke boetebepalingen opgenomen.1 Veelal bestaat er een rechtstreekse koppeling met de bevoegdheid om een aanslag op te leggen via de zogenoemde gelijktijdigheidseis.2 Daaruit vloeit voort dat de bevoegdheid om een boete op te leggen vervalt door het verstrijken van de aanslagtermijn.3 In gevallen waarin koppeling met de aanslagoplegging niet mogelijk is, bevatten de wettelijke boetebepalingen een eigen verjaringstermijn, die waar mogelijk aansluit bij de afzonderlijk geregelde verjaringstermijn zoals die geldt voor de heffing waar de boete mee samenhangt.4 De Hoge Raad heeft in enkele arresten uit 2011 voor de bewijsvoering ten aanzien van de verjaring bij de fiscale bestuurlijke boete twee rechtsregels gegeven, die afwijken van hetgeen rechtens is in de sfeer van de heffing.5

1. Verjaringstermijnen bij boetes zijn van openbare orde

Voor wat betreft de heffing heeft de Hoge Raad in 1986 bepaald dat de verjaringstermijnen niet van openbare orde zijn.6 De belastingplichtige moet dus expliciet een beroep doen op de overschrijding van de wettelijke termijnen voor het opleggen van de aanslag. Doet hij dat niet, dan toetst de rechter niet ambtshalve en kan de aanslag ondanks de overschrijding gewoon in stand blijven. In de sfeer van boeteoplegging komt hieraan echter geen betekenis toe. De Hoge Raad wees op de regel in het strafrecht, vastgelegd in art. 70 lid 1 Sr, die inhoudt dat het vervolgingsrecht van rechtswege vervalt. Die regeling moet de strafrechter ambtshalve toepassen, ongeacht of de verdachte daarop een beroep heeft gedaan.7 Op grond van de wetsgeschiedenis van onder meer de Vierde Tranche van de Awb trok de Hoge Raad voor het fiscale boeterecht vervolgens een parallel met het strafrecht.8 Ook de belastingrechter moet daarom ambtshalve onderzoeken of de bevoegdheid om een boete op te leggen ten tijde van het opleggen ervan reeds was verstreken. Hij is niet alleen gehouden om ambtshalve te toetsen of de uit het dossier bekende feiten meebrengen dat een opgelegde boete is verjaard, maar moet daar ook zelfstandig onderzoek naar verrichten.9 Daarmee is de bewijspositie ten aanzien van verjaring bij boetes naar mijn mening gelijkgeschakeld met de bewijspositie zoals die geldt ten aanzien van vraagstukken van openbare orde.10

2. Afzien van een beroep op de verjaringstermijn is bij boetes niet mogelijk

In de praktijk komt het veelvuldig voor dat belastingplichtigen in overleg met de inspecteur afzien van een beroep op de geldende verjaringstermijnen. Voor de heffing is de belastingplichtige daaraan dan gebonden.11 Nu de verjaringstermijnen bij fiscale bestuurlijke boetes van openbare orde zijn, oordeelde de Hoge Raad dat de verplichte, ambtshalve toets van de rechter ook moet plaatsvinden als de boeteling afstand heeft gedaan van een beroep op verjaring.12 Zelfs als de belastingplichtige in een overeenkomst belooft om later geen beroep te doen op overschrijding van de verjaringstermijn, kan hij daar dus voor wat betreft de boete niet aan worden gehouden. De Hoge Raad heeft deze rechtsregel nadien ook zelf toegepast door een Hofuitspraak waarin verzuimd was de boetes wegens overschrijding van de termijn te vernietigen, ambtshalve te casseren.13