4.4.2.5 In beginsel geen schending van de klachtplicht bij eenmalige betalingsverplichtingen bestaande uit concreet vaststaande geldbedragen

Vaak is een betalingsverplichting vrij eendimensionaal: betaling van een eenmalig en concreet vaststaand geldbedrag. Art. 6:89 BW ziet slechts op gebreken in de betaling, bijvoorbeeld een te laag of te hoog bedrag, verkeerde valuta of, in geval van contante betalingen, beschadigd of vals geld. Het overgrote deel van de betalingen in Nederland gebeurt giraal en dus niet contant.1 Bij girale betalingen is zeer transparant of de juiste hoeveelheid geld is overgeboekt. Bovendien zijn girale transacties bij banken lange tijd, in de regel langer dan vijf jaar, terug te zoeken.2 In die situaties kan na het leveringsmoment, de betaling, naar zijn aard nauwelijks onzekerheid ontstaan over de vraag of de betalingsverplichting correct is nagekomen. Tijdsverloop binnen het bestek van de korte verjaringstermijn brengt daarin, gelet op de bewaartermijnen van rekeningafschriften bij banken die vaak langer zijn dan vijf jaar, ook geen verandering. Deze gegevens zijn bovendien niet alleen beschikbaar voor de schuldeiser, maar juist ook voor de schuldenaar zelf. Hij kan zelf door middel van zijn bankadministratie nagaan of hij aan zijn verplichtingen heeft voldaan, zodat hij niet in onzekerheid hoeft te verkeren over de vraag of hij zijn verplichting correct heeft vervuld.3 Er is in die gevallen naar mijn mening geen sprake van een situatie waarin de schuldenaar moet worden beschermd. Een beroep op art. 6:89 BW zou dan ook in beginsel weinig tot geen kans moeten maken.

Voor contante betalingen bestaande uit een concreet vaststaand bedrag geldt het volgende. Ook bij dat soort betalingen bestaat in beginsel geen onzekerheid over de vraag of correct is nagekomen. De prestatie is naar zijn aard duidelijk: betaling van een nauwkeurig bepaald geldbedrag. Bij ontvangst van de prestatie door de schuldeiser zal zowel voor hem als voor de schuldenaar aanstonds duidelijk zijn of deze voldoet aan de overeengekomen verplichting. Dat geldt niet alleen voor aspecten van kwantiteit, maar ook voor aspecten van kwaliteit, zoals de munteenheid of beschadigingen. Voor dat laatste geldt bovendien dat slechts bij grove beschadiging, bijvoorbeeld als meer dan de helft van een eurobriefje verloren is gegaan, het betreffende geld niet meer als betaalmiddel kan dienen. In dat geval kan het geld bovendien worden ingewisseld voor onbeschadigde briefjes of munten.4 Dat werpt de vraag op in hoeverre een schuldeiser nadeel ondervindt wanneer hij in het onwaarschijnlijke geval over het hoofd ziet dat hij van de schuldenaar zodanig beschadigd geld heeft ontvangen, dat er niet meer mee betaald kan worden. Dit alles pleit ook bij contante betalingen voor zeer terughoudende toepassing van art. 6:89 BW. Daar staat tegenover dat geld tellen en eventueel wisselgeld geven een ingebakken onderdeel is van een transactie met contant geld. Er is hier dus wel sprake van een natuurlijk controlemoment en dus, allicht, ook wel een aangewezen moment om te klagen wanneer de prestatie in de ogen van de schuldeiser gebrekkig is. Toch rechtvaardigt dit feit op zichzelf nog geen honorering van een beroep op art. 6:89 BW.