4.4.2.4 Maar de ene betalingsverplichting is de andere niet: wanneer kan een beroep op art. 6:89 BW worden gehonoreerd?

Niet alle verbintenissen tot betaling van een geldsom zijn ‘pekingeendengevallen’ zoals in de voorgaande paragraaf besproken. Integendeel. Bij de meeste betalingsverplichtingen zal niet snel aanleiding bestaan om een beroep op de klachtplicht te honoreren. Hierna wordt globaal geschetst bij welke gevalstypen van betalingsverplichtingen een beroep op art. 6:89 BW enige kans zou kunnen maken en in welke gevallen juist niet. Er worden drie gevalstypen geschetst, waartussen een glijdende schaal bestaat.

Aan de ene kant van het spectrum staat de meest eenvoudige vorm van een betalingsverplichting, bestaande uit de eenmalige betaling van een concreet vaststaand geldbedrag. Zoals ik hierna zal toelichten, kunnen in dit verband naar de aard der zaak nauwelijks bewijsproblemen voor de schuldenaar ontstaan bij gebrekkige nakoming. In die gevallen bestaat daarom in beginsel geen aanleiding om een schending van de klachtplicht aan te nemen.

Dat ligt genuanceerder bij periodieke betalingsverplichtingen. Bij eenvoudige periodieke verplichtingen die niet veranderen, bijvoorbeeld een vastgezette renteverplichting op een lening, zal hetzelfde gelden als bij eenmalige betalingsverplichtingen. Dat geldt ook voor periodieke betalingsverplichtingen waarin slechts beperkte wijzigingen optreden, zoals inflatiecorrectie en verhoging bij loon of huur. Wanneer de hoogte van de periodieke betalingsverplichting daarentegen in zekere mate afhangt van de aard en de kwaliteit van de prestatie van de wederpartij gedurende een bepaalde periode en daardoor naar zijn aard veranderlijk is, kan over de inhoud van de betalingsverplichting meer onzekerheid bestaan. Onder omstandigheden kan de klachtplicht hier een rol spelen.

Aan de andere kant van het spectrum zijn er wat ik in het vervolg pekingeendengevallen zal noemen. Dat zijn gevallen waarin de inhoud van de betalingsverplichting in belangrijke mate wordt bepaald door de verplichte op basis van de kwaliteit van de door de wederpartij geleverde prestatie. Wanneer na toepassing van het betreffende contractuele beprijzingsmechanisme bovendien niet goed meer kan worden geverifieerd of dat mechanisme correct is toegepast, bijvoorbeeld omdat het geleverde al is verwerkt of anderszins teniet is gegaan, liggen substantiële bewijsnadelen op de loer. Zoals we al hebben gezien in het Pekingeenden-arrest, kan er in deze context aanleiding bestaan om in voorkomend geval een klachtplichtberoep te honoreren met betrekking tot de gebrekkige uitvoering van een betalingsverplichting.