De concern(genoten)enquête (VDHI nr. 158) 2019/5.1.1.2:5.1.1.2 Burgerlijke en handelszaken

De concern(genoten)enquête (VDHI nr. 158) 2019/5.1.1.2

5.1.1.2 Burgerlijke en handelszaken

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De EEX-Verordening II kent een materieel toepassingsgebied en een formeel toepassingsgebied.1 In deze paragraaf staat de vraag centraal of een op grond van het Nederlandse enquêterecht bij de Ondernemingskamer aangebrachte zaak binnen de materiële reikwijdte van de EEX-Verordening II valt. Bij ontkennende beantwoording daarvan zal de Ondernemingskamer haar rechtsmacht in een bij haar aangebrachte zaak in beginsel moeten bepalen aan de hand van het Nederlandse commune recht. Wordt de hiervoor opgeworpen vraag bevestigend beantwoord, dan komt het formele toepassingsgebied van de hier bedoelde verordening in beeld.

Het materiële toepassingsgebied van de EEX-Verordening II wordt geregeld door art. 1, eerste lid, eerste volzin, EEX-Vo II.2 Daarin staat dat die verordening wordt toegepast in ‘burgerlijke en handelszaken’. Dit is een autonoom begrip.3 Volgens het Hof van Justitie heeft de gemeenschapswetgever (thans: Uniewetgever) willen kiezen voor een ruime opvatting daarvan en daardoor voor een ruime werkingssfeer van de EEX-Verordening (thans: EEX-Verordening II).4 Het moet naar ’s hofs oordeel worden uitgelegd ‘aan de hand van, enerzijds, de doelen en het stelsel van het Executieverdrag en, anderzijds, de algemene beginselen die in alle nationale rechtsstelsels tezamen worden gevonden’.5 Het vorenbedoelde toepassings- gebied dient in wezen, aldus het hof, te worden afgebakend door (i) de aard van de juridische verhouding(en) tussen de (proces)partijen of (ii) het voorwerp van het geschil.6

Uit het door P. Jenard opgestelde Rapport over het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (hierna: rapport-Jenard)7 valt op te maken dat ‘du moment oé ces intérêts privés [curs. RPJ] son en jeu’, het EEX-Verdrag (thans: de EEX-Verordening II) van toepassing is.8 In geval van het enquêterecht gaat het om (a) private partijen,9 generaliter een of meer particuliere houders van (certificaten van) aandelen als enquêteverzoekers en een of meer privaatrechtelijke rechtspersonen, meestentijds besloten vennootschappen, als gerekestreerden, die in een vennootschapsrechtelijke verhouding tot elkaar staan, (b) private belangen,10 vooral het belang van de ven- nootschap, dat belang staat immers in de enquêteprocedure centraal,11 en (c) geschillen die – in essentie – (mede) betrekking hebben op de toestand of positie van een rechtspersoon en/of het functioneren van zijn organen.12

De EEX-Verordening II zondert een aantal zaken en onderwerpen uit van haar materiële toepassingsgebied. Zo heeft zij blijkens art. 1, eerste lid, laatste volzin, EEX-Vo II geen betrekking op fiscale zaken, douanezaken en administratiefrechtelijke zaken.13 Voorts valt naar luid van art. 1, tweede lid, EEX-Vo II een aantal – limitatief opgesomde –14onderwerpen erbuiten, te weten ‘de staat en de bevoegdheid van natuurlijke personen, het huwelijksvermogensrecht of het vermogensrecht ter zake van relatievormen waaraan volgens het hierop van toepasselijke recht gevolgen worden verbonden welke vergelijkbaar zijn met die van het huwelijk’ (onderdeel a), ‘het faillissement, akkoorden en andere soortgelijke procedures’ (onderdeel b), ‘de sociale zekerheid’ (onderdeel c), ‘arbitrage’ (onderdeel d), ‘onderhoudsverplichtingen die voortvloeien uit familiebetrekkingen, bloedverwantschap, huwelijk of aanverwantschap’(onderdeel e), ‘testamenten en erfenissen, met inbegrip van onderhoudsverplichtingen die ontstaan als gevolg van overlijden’ (onderdeel f).15

Enquêterechtelijke zaken vallen niet onder de eerstbedoelde uitzonderingen, noch vallen de tot het enquêterecht behorende onderwerpen onder de laatstgenoemde uitzonderingen. Daarbij voegt zich dat het rapport-Jenard noch het door P. Schlosser opgestelde Rapport over het Verdrag inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord- Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken alsmede tot het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hof van Justitie (hierna: rapport-Schlosser)16 steun biedt aan de gedachte dat het enquêterecht buiten het materiële toepassingsgebied van de EEX-Verordening II zou vallen. Het (Nederlandse) enquêterecht behoort tot het ius civile. Meer precies: afdeling twee van titel 8 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Op een bij de Ondernemingskamer uit hoofde van het enquêterecht aangebrachte zaak zijn, m.u.v. art. 2:350, tweede lid, BW, de bepalingen van de verzoekschriftprocedure als neergelegd in art. 261et seq. van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van toepassing.17

Het is voor de toepassing van de EEX-Verordening II niet van belang of de procedure wordt ingeleid met een dagvaarding dan wel met een verzoekschrift,18 noch is het van belang of de procedure eindigt met een vonnis/arrest of met een beschikking.19 Evenmin is het van belang wat de aard van het gerecht waarvoor de burgerlijke en handelszaak speelt, is (videart. 1, eerste lid, eerste volzin, EEX-Vo II).20 Overigens is het, gelet op het bepaalde in art. 24, aanhef en onderdeel 2, EEX-Vo II, waarover ik nog kom te spreken (vide § 5.1.1.5), niet van belang of de vordering dan wel het verzoek ziet op kwesties die verband houden met de interne organisatie en de besluitvorming van een rechtspersoon.21

Tot besluit, en wellicht ten overvloede, breng ik onder de aandacht dat in de considerans (onder 10) van de EEX-Verordening II staat dat het van belang is dat, met uitzondering van bepaalde duidelijk omschreven aangelegenheden, ‘alle’ belangrijke burgerlijke en handelszaken onder de werkingssfeer van deze verordening wor- den gebracht.

Gezien het vorenstaande, zijn naar mijn idee alle zaken die zich in het kader van het Nederlandse enquêterecht bij de Ondernemingskamer afspelen – meer precies: zaken die voortkomen uit bij de Ondernemingskamer ingediende verzoeken op grond van bepalingen in afdeling 2 van titel 8 van Boek 2 BW – aan te merken als burgerlijke of handelszaken, een en ander in de zin van art. 1, eerste lid, eerste volzin, EEX-Vo II, en vallen derhalve binnen de materiële reikwijdte van de EEX-Verordening II.22

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.