4.5.3.1 Effectenlimiet

Lidstaten mogen de limiet van 5% verhogen tot 10%. Investeringen in effecten en/of geldmarktinstellingen in één instelling van meer dan 5% mogen tezamen niet meer dan 40% van de waarde van de activa van de icbe bedragen.5 Deze regel is beter bekend als de 5/10/40 regel.

Lidstaten mogen de 5%-grens tot 35%6 en zelfs tot 100%7 verhogen voor effecten of geldmarktinstrumenten die zijn uitgegeven of gegarandeerd door een lidstaat, een derde land, een territoriaal publiekrechtelijk lichaam van een lidstaat (local authorities) of een publiekrechtelijke instelling waarin één of meer lidstaten deelnemen. De motivatie van deze uitzondering is dat beleggingen in deze effecten over het algemeen risicovrij zijn.8 Deze motivatie komt uit 1976 en is inmiddels sterk achterhaald. De recente Eurocrisis heeft immers aangetoond dat deze effecten wel degelijk risico kennen. Als de grens wordt verhoogd tot meer dan 35%, dienen de lidstaten aanvullende eisen te stellen. De bescherming van de deelnemers moet gelijkwaardig zijn aan de bescherming die voortvloeit uit de spreidingsvereisten van de Icbe-Richtlijn (met andere woorden: het risico moet beperkt of gespreid zijn). Daarnaast moeten in de portefeuille effecten uit ten minste zes verschillende emissies zitten. De effecten uit één emissie mogen niet meer dan 30% uitmaken van het totale bedrag van de activa. In haar fondsreglement of statuten moet de icbe nadrukkelijk verwijzen naar landen of lichamen waarin zij meer dan 35% van haar activa investeert of voornemens is te investeren. Deze documenten moeten bovendien worden goedgekeurd door de bevoegde toezichthouder. In het prospectus en in publicitaire mededelingen moet de aandacht worden gevestigd op de ontheffing.9

Lidstaten mogen de 5%-grens tot 25% verhogen voor obligaties die worden uitgegeven door een kredietinstelling die de statutaire zetel in een lidstaat heeft én die onderworpen is aan speciaal overheidstoezicht ter bescherming van de obligatiehouders.10 Categorieën obligaties en uitgevende instellingen worden op een lijst geplaatst die de Europese Commissie deelt met het publiek.11 In de Richtlijn is aangegeven dat het hier met name om gedekte obligaties gaat. Deze uitzondering is opgenomen met het oog op de obligatiemarkt in Denemarken.12 Deze werd gedomineerd door hypothecaire obligaties die werden uitgegeven door een beperkt aantal partijen. Houders van deze obligaties werden extra beschermd en dientengevolge vond de Europese Commissie een uitzondering gerechtvaardigd. Nu maken bijna alle lidstaten gebruik van deze uitzondering. In Nederland heeft de toezichthouder opvallenderwijs alle gedekte obligaties opgenomen die in het register van gedekte obligaties staan dat De Nederlandsche Bank conform artikel 3:33a Wft bijhoudt.13 In Nederland is het bereik van de vrijstelling daarmee ruimer dan in de andere lidstaten, waarin enkele specifieke obligatietypen zijn opgenomen.

In totaal mag niet meer dan 80% van de waarde van de eigen activa belegd zijn in (gedekte) obligaties van instellingen waar de icbe meer dan 5% van haar activa in heeft belegd.14 In artikel 135 van het Bgfo staat dat het gaat om 80% van de activa van de uitgevende instelling. Dit berust waarschijnlijk op een implementatiefout. In de Richtlijn is opgenomen dat het gaat om 80% van de waarde van de activa van de icbe. Ook in de Luxemburgse en Ierse implementatie is de 80% opgenomen als percentage van de waarde van de activa van de icbe en niet van de activa van de uitgevende instelling.15

Reconstructie van welbekende aandelen- of obligatie-indexen wordt door de wetgever gezien als een wenselijke beheerstechniek. Het is echter mogelijk dat zo’n reconstructie vereist dat meer dan 5% of 10% van de activa wordt belegd in de effecten van één uitgevende instelling.16 Daarom kunnen lidstaten de limiet van 5% verhogen tot 20% voor beleggingen in aandelen en obligaties van één en dezelfde uitgevende instelling wanneer het beleggingsbeleid van de icbe erop gericht is de samenstelling van een aandelen- of obligatieindex te volgen.17 De icbe dient op te nemen in haar prospectus dat ze gebruikmaakt van deze mogelijkheid.18 De index moet door de bevoegde autoriteit van de icbe erkend zijn op basis van drie in de Richtlijn uitgeschreven voorwaarden: de samenstelling van de index moet voldoende gediversifieerd zijn, de index moet voldoende representatief zijn voor de markt waarop hij betrekking heeft en de index moet op passende wijze bekend worden gemaakt.19 De lidstaten kunnen de limiet zelfs tot 35% ophogen als uitzonderlijke marktomstandigheden dit rechtvaardigen.20

Naast de restricties die voortvloeien uit de communautaire bepalingen leggen enkele toezichthouders ook nog additionele beperkingen op. Zo mag in Luxemburg een icbe bijvoorbeeld niet zomaar meer dan 20% van haar activa beleggen in bufferobligaties, beter bekend onder de Engelse naam contingent covertible bonds ofwel coco’s. Dit wordt alleen toegestaan als de minimale instapgrens zeer hoog is of als niet-professionele beleggers als deelnemers worden uitgesloten. Deze beperking vloeit niet voort uit geschreven regels maar legt de toezichthouder op bij het indienen van het prospectus.