4.2.6.2 Nadruk dient niet (uitsluitend) op ongerechtvaardigdheid te liggen

Vervolgens is een aantal methoden besproken waarin de nadruk wordt gelegd op het vereiste dat een verrijking ongerechtvaardigd is, te weten: (i) de analogie met de onrechtmatige daad; (ii) de opvatting dat de verrijking wordt gerechtvaardigd door een aanspraak van de verrijkte; en (iii) het aftasten van het systeem van het Burgerlijk Wetboek. Elk van deze omlijningsmethoden zijn terug te vinden in de jurisprudentie van de Hoge Raad, echter zonder dat daarbij een consistente lijn is waar te nemen.

Ad (i). De analogie met de onrechtmatige daad bleek niet tot een inzichtelijke en voorspelbare inperking van artikel 6:212 te leiden. Onder meer geldt als nadeel dat criteria die worden ontleend aan het onrechtmatigedaadsrecht voor de vaststelling van de ongerechtvaardigdheid van een verrijking betrekking moeten hebben op elke willekeurige verrijking. Is dat het geval, dan blijft buiten beschouwing of een verrijking wordt genoten ‘ten koste van een ander’, zoals artikel 6:212 vereist. Echter, alleen ten aanzien van verrijkingen die zijn ontstaan ten koste van een ander hoeft te worden onderzocht of zij ongerechtvaardigd zijn. Het criterium dat een verrijking is ontstaan ten koste van een ander, kan fungeren als een filter. Het criterium ‘ongerechtvaardigd’ kan dan worden beperkt tot verrijkingen die het filter zijn gepasseerd, waardoor het ongerechtvaardigdheidscriterium duidelijker wordt

Verder is van belang dat ook in de Engelse literatuur wordt uitgegaan van het gerechtvaardigde karakter van een verrijking en dat in het stelsel van de bestaande jurisprudentie is gezocht naar een reden op grond waarvan een verrijking ongerechtvaardigd is. Deze benadering wordt echter langzamerhand verlaten. Het is in Engeland namelijk niet mogelijk gebleken om een overtuigende (heersende) leer te ontwikkelen ten aanzien van de redenen die een verrijking ongerechtvaardigd maken.

Ad (ii). Een aanspraak van de verrijkte dient niet altijd het ontstaan van een vordering uit ongerechtvaardigde verrijking te voorkomen. In het bijzonder is dat het geval wanneer de verrijkingsschuldenaar is verrijkt door inbreuken te maken op rechten van de verrijkingsschuldeiser zonder diens toestemming.

Ad (iii). Het aftasten van het systeem van het Burgerlijk Wetboek bleek weliswaar noodzakelijk, maar in concrete gevallen niet altijd tot eenduidige, voorspelbare uitkomsten te leiden.