II.5.5 Late verklaringswetten

In het derde hoofdstuk heb ik de zogenaamde ‘late verklaringswetten’ besproken.1 In 2006 deed zich voor dat de publicatie van de verklaringswet heeft plaatsgevonden na de dag van kandidaatstelling. Dragstra & Boogaard hebben gesteld dat deze gang van zaken niet verenigbaar is met de ratio van de herzieningsprocedure. Zij onderbouwden dit met een beroep op het passief kiesrecht van artikel 4 Gw. Door de late publicatie van de verklaringswet was het onmogelijk voor (nieuwe) kandidaten om zich verkiesbaar te stellen met het oog op een tweede lezing waarin het betreffende voorstel tot herziening zal worden overwogen.2

De vraag is in hoeverre hier daadwerkelijk een probleem bestaat. Ontbindingsverkiezingen hebben het oogmerk op de vorming van een nieuw parlement. Daarvoor maakt het niet uit of de publicatie van de verklaringswet laat of eerder plaatsvindt. Ook bij een late publicatie van een verklaringswet komt er een nieuwe Tweede Kamer. Het doel van checks and balances wordt dan bereikt.

De kritiek van Dragstra & Boogaard valt vooral te begrijpen als de ontbindingsverkiezingen als kiezersraadpleging worden beschouwd. Immers, kandidaten hebben, mits de verklaringswet vroeg is gepubliceerd, voorafgaand aan de verkiezingen nog de tijd om in hun campagne gewag te maken van hun standpunten omtrent een grondwetsherziening. Burgers zouden er ook nog voor kunnen kiezen om zich kandidaat te stellen in verband met het oog op een tweede lezing. In dat geval is de kiezer in staat om nog een keuze te maken op deze kandidaten en dat kan bijdragen aan een andere bezetting van het parlement.

In hoofdstuk 5 zal ik nader in gaan op de vraag wanneer de publicatie van de verklaringswet uiterlijk moet plaatsvinden. Over die kwestie mag geen misverstand bestaan.