2.2.2 Neutraliteit

Gelet op de hiervoor genoemde bezwaren die verbonden waren aan de bestaande omzetbelastingsystemen en de problemen die hierdoor bestonden bij de totstandbrenging van een vrij verkeer van goederen, was ‘neutraliteit’ een van de belangrijkste criteria waaraan mogelijke nieuwe systemen door de A, B, en C-subgroep en door het FFC getoetst werden. Het belang van het neutraliteitsbeginsel in de btw kan moeilijk onderschat worden. Zoals ik hierna zal laten zien, heeft het in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw een doorslaggevende rol gespeeld bij de keuze voor een belasting op de toegevoegde waarde met aftrek van voorbelasting, en speelt het doorlopend, tot op de dag van vandaag, een rol van betekenis bij de totstandkoming van nieuwe regelgeving en in de jurisprudentie. In de considerans van bijna iedere nieuwe richtlijn en in de overwegingen van heel veel arresten van het Hof van Justitie EU1, komt een verwijzing voor naar of wordt een beroep gedaan op het begrip ‘neutraliteit’.

Het begrip ‘neutraliteit’ kan vanuit meerdere gezichtshoeken bekeken worden. Meestal wordt een onderscheid gemaakt tussen interne en externe neutraliteit. Met interne neutraliteit wordt bedoeld dat binnen een land op soortgelijke goederen de belastingdruk altijd hetzelfde moet zijn ongeacht de lengte van de productie- en distributieketen.2 Externe neutraliteit ziet op de effecten van de belasting bij grensoverschrijdende goederentransacties. Bij invoer van goederen moet de heffing gelijk zijn aan de belastingdruk op binnenlands verworven goederen. Bij uitvoer moeten de goederen ‘belastingvrij’ worden gemaakt, maar mag de teruggaaf niet meer bedragen dan de binnenlands geheven belasting.

Overigens is het een illusie om te veronderstellen dat welke belasting dan ook absoluut neutraal, in de hiervoor bedoelde zin, zal kunnen zijn. De mate waarin de belasting kan worden afgewenteld, vrijstellingen, administratieve lasten, en nog vele andere factoren maken absolute neutraliteit onmogelijk. Iedere belasting heeft op een of andere wijze effect op de verschillende keuzes die in het economische verkeer gemaakt worden. Neutraliteit is dus een relatief begrip en moet gezien worden in relatie tot de uitgangspunten die bij de keuze voor een bepaalde belasting van belang zijn.3