6.5 Verbreed eigendomsvoorbehoud en ontbinding

In hoofdstuk 5 is uitgebreid stilgestaan bij de verhouding tussen uitoefening van het eigendomsvoorbehoud en de ontbinding van de koopovereenkomst, waarin het eigendomsvoorbehoud is opgenomen. In dat kader is geconcludeerd dat de (definitieve) uitoefening van het eigendomsvoorbehoud noodzakelijkerwijze gepaard dient te gaan met ontbinding van de koopovereenkomst, omdat de verkoper zich daardoor pas bevrijdt van zijn eigen verplichtingen, terwijl de ontbinding bovendien bewerkstelligt dat zijn eigendomsrecht onder ontbindende voorwaarde weer uitgroeit tot de onvoorwaardelijke eigendom, waardoor hij weer vrijelijk over de zaak kan beschikken. De ontbinding is daarnaast in beginsel een noodzakelijke voorwaarde voor uitoefening van het eigendomsvoorbehoud, omdat pas de ontbinding van de koopovereenkomst het gebruiksrecht van de koper beëindigt.

Voor het verbreed eigendomsvoorbehoud geldt niets anders. Ook indien het eigendomsvoorbehoud is bedongen voor andere vorderingen dan de tegenprestatie, heeft de koper op grond van de koopovereenkomst een gebruiksrecht en een eigendomsrecht onder opschortende voorwaarde. Nog altijd blijft op de verkoper een verplichting tot eigendomsverschaffing rusten, die hij dient na te komen op het moment dat alle vorderingen waarvoor het eigendomsvoorbehoud is bedongen, zijn voldaan. Ook bij de uitoefening van het eigendomsvoorbehoud voor andere vorderingen, zal de verkoper de onderliggende koopovereenkomst dienen te ontbinden, teneinde de uit de koopovereenkomst voortvloeiende rechten van de koper te beëindigen en zich te ontdoen van zijn verplichting tot eigendomsverschaffing. Als de uitoefening van het verbreed eigendomsvoorbehoud niet zou leiden tot ontbinding van de koopovereenkomst, zou de verkoper de zaak ter beschikking dienen te houden van de koper, omdat nog altijd denkbaar zou zijn dat de voorwaarde in vervulling kan gaan. Als de verkoper de zaak desondanks hernieuwd zou vervreemden, zou hij tekortschieten in de nakoming van zijn verplichtingen uit de koopovereenkomst en zou hij voorts een inbreuk maken op het eigendomsrecht onder opschortende voorwaarde van de koper.

Toch verdient de uitoefening van het verbreed eigendomsvoorbehoud nadere aandacht. In de eerste plaats kan men zich afvragen of de verkoper wel kan overgaan tot ontbinding van de koopovereenkomst, indien de koper slechts in gebreke blijft met de voldoening van andere vorderingen, die niet noodzakelijkerwijze een grondslag behoeven te hebben in de desbetreffende koopovereenkomst. Daaraan wordt hierna aandacht besteed. Vervolgens wordt ingegaan op de vraag of men het verbreed eigendomsvoorbehoud niet op een geheel andere wijze zou moeten benaderen door rekenschap te geven van de omstandigheid dat de koper de tegenwaarde van de desbetreffende zaak al volledig heeft voldaan.