4.3.3.1 Eerste fase: vaststelling beleidsprioriteiten

In de eerste fase van het Europees Semester worden de EU-brede beleidsprioriteiten vastgesteld. Daarnaast wordt ook de landenspecifieke analyse van de Commissie over de economische en budgettaire situatie in de lidstaten bekend gemaakt. Op basis van deze prioriteiten en analyses worden in de tweede fase de nationale rapportages opgesteld waarin wordt gerapporteerd over de stand van de nationale economische en budgettaire situatie.

Het Europees Semester wordt gelanceerd met de publicatie van de jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag door de Commissie in november. De jaarlijkse groeianalyse wordt vastgesteld met het oog op de Europa 2020-doelstellingen1 en de globale richtsnoeren voor het economisch beleid.2 De richtsnoeren vormen de uitvoering van de Europa 2020-doelstellingen. De breed opgezette jaarlijkse groeianalyse geeft een overzicht van de economische en sociale situatie in Europa en bepaalt jaarlijks de algemene economische prioriteiten voor de EU. De groeianalyse wordt vergezeld door het gezamenlijke werkgelegenheidsrapport, gericht op werkgelegenheids- en sociale situatie in de EU.3

Het waarschuwingsmechanismeverslag publiceert de Commissie in het kader van de macro-economische onevenwichtigheidsprocedure.4 Aan de hand van een scoreboard,5 dat een reeks economische en financiële indicatoren bevat voor de ontwikkeling van macro-economische onevenwichtigheden, inclusief indicatieve drempelwaarden, beoordeelt de Commissie of er in een lidstaat sprake is van onevenwichtigheden dan wel of dit risico bestaat.6

De Commissie heeft hierbij ook speciale aandacht voor de eurozone-dimensie.7 Wanneer er sprake is van onevenwichtigheden of het risico daarop bestaat wordt de lidstaat onderworpen aan een diepgaande analyse. De resultaten worden gepresenteerd in het landrapport in februari.8

Sinds het Europees Semester 2016 brengt de Commissie tegelijkertijd met de jaarlijkse groeianalyse ook de aanbevelingen voor de eurozone naar buiten, met het oog op betere integratie van de eurozone-aspecten in het nationale beleid.

Tegelijkertijd met de belangrijkste momenten in het Europees Semester brengt de Commissie haar economische prognoses uit. De economische prognoses van de Commissie vormen de basis van het economisch toezicht.9 In november, tegelijk met de jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag, publiceert de Commissie haar economische najaarsprognose.

Over de jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag en de implementatie van de vorige Europees Semester-cyclus, vindt een debat plaats in het Europees Parlement met de Commissie. Dit debat vindt plaats in het kader van de economische dialoog. Het Europees Parlement neemt vervolgens een resolutie aan over de jaarlijkse groeianalyse. Het Europees Parlement neemt hierbij de resultaten mee uit de Europese parlementaire week. Tijdens deze Europese parlementaire week komen afgevaardigden van het Europees Parlement en de nationale parlementen bijeen om te spreken over economische, budgettaire en sociale aangelegenheden, waaronder het Europees Semester en de implementatie van de landenspecifieke aanbevelingen.10 De parlementaire week vindt jaarlijks omstreeks januari-februari plaats. Vanaf 2014 vindt tijdens de Europese parlementaire week ook de zogenoemde artikel 13-conferentie plaats. Deze interparlementaire conferentie betreffende economisch bestuur is een directe uitwerking van artikel 13 Fiscal Compact.11 De artikel 13-conferentie vindt twee maal per jaar plaats, eenmaal tijdens de Europese parlementaire week voordat de lidstaten dienen te rapporteren aan de Commissie over hun budgettair en economisch beleid en eenmaal omstreeks oktober-november, voor de presentatie van de jaarlijkse groeianalyse. Zowel tijdens de Europese parlementaire week als tijdens de artikel 13-conferentie kunnen relevante leden van de Europese instellingen worden uitgenodigd om te komen spreken.12 In het kader van de artikel 13-conferentie kunnen niet bindende conclusies worden opgesteld.13 Doel van deze interparlementaire bijeenkomsten is het uitwisselen van informatie over (de uitvoering van) het Europees Semester en het economisch bestuur en het uitwisselen van best practises.14

Nadat de jaarlijkse groeianalyse is uitgebracht vindt er ook een dialoog plaats met de nationale autoriteiten. Dit zijn de zogenoemde bilaterale bijeenkomsten. De landenteams van de Commissie gaan langs bij verschillende ministeries en sociale partners. Onder andere om problemen te signaleren en te spreken over de implementatie van de landenspecifieke aanbevelingen. Deze bijeenkomsten zijn niet openbaar. Tevens voert de Commissie, voor de vaststelling van het landrapport, in het kader van het Europees Semester onderzoeksmissies uit.15

De jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag worden ook in verschillende samenstellingen van de Raad besproken in het kader van het multilaterale toezicht. De Eurogroep16 bespreekt het waarschuwingsmechanismeverslag voor zover het rapport betrekking heeft op de eurolidstaten. De Ecofin Raad stelt vervolgens conclusies vast over de jaarlijkse groeianalyse en het waarschuwingsmechanismeverslag. Daarnaast stelt de Ecofin Raad de aanbevelingen voor de eurozone vast.

In februari brengt de Commissie vervolgens het landrapport uit, tegelijkertijd met de economische winterprognose. Het landrapport borduurt voort op de jaarlijkse groeianalyse en geeft een nadere analyse, aan de hand van de winterprognose van de Commissie, van de economische situatie van de lidstaat en identificeert eventuele (macro-)economische problemen.17 Het landrapport analyseert de voortgang van de aanpak van de landenspecifieke aanbevelingen zoals deze in het vorige Europees Semester aan de lidstaat zijn gericht en bevat, waar van toepassing, voor alle eurolanden afzonderlijk de resultaten van de diepgaande analyse.18 Deze diepgaande analyse vindt plaats aan de hand van de in het waarschuwingsmechanismeverslag gesignaleerde mogelijke onevenwichtigheden. De analyse wordt gemaakt door de diensten van de Commissie en is tot stand gekomen in een dialoog met de lidstaten op technisch niveau,19 aan de hand van de bilaterale bijeenkomsten in januari. De landrapporten bevatten geen aanbevelingen.

Vervolgens publiceert de Commissie een rapport met daarin de samenvatting van de resultaten van de diepgaande analyse per lidstaat en geeft een oordeel over het bestaan van eventuele onevenwichtigheden. Het oordeel over het bestaan van een onevenwichtigheid is in de handen van de Commissie. De Commissie rangschikt de onevenwichtigheden in een viertal categorieën: geen onevenwichtigheden, onevenwichtigheden, buitensporige onevenwichtigheden en buitensporige onevenwichtigheden met corrigerende maatregelen (procedure bij buitensporige onevenwichtigheden). Op basis van het oordeel van de Commissie doet de Commissie een aanbeveling aan de Raad voor het nemen van preventieve of corrigerende maatregelen. Deze aanbeveling maakt onderdeel uit van de landenspecifieke aanbeveling in mei. Naast het oordeel van de Commissie over het bestaan van een onevenwichtigheid bevat het rapport van de Commissie een beoordeling van de budgettaire situatie van de lidstaten die voortbouwt op de beoordeling van de ontwerpbegrotingen die de eurolidstaten in het voorgaande jaar aan de Commissie hebben gestuurd,20 zie paragraaf 4.3.4. Vervolgens vinden er bilaterale bijeenkomsten plaats tussen de landenteams van de Commissie en de nationale lidstaten om de landrapporten te bespreken.21

In figuur 4.2 is schematisch weergegeven hoe de procedure inzake de detectie en de preventie van macro-economische onevenwichtigheden eruitziet.

Hierna is de Europese Raad aan zet. In maart stelt de Europese Raad beleidsprioriteiten vast op basis van de jaarlijkse groeianalyse en de conclusies van de verschillende Raden. Deze beleidsprioriteiten vormen het uitgangspunt van de besprekingen van het Europees Semester in de Raden en vormen het uitgangspunt voor de nationale programma’s waarin gerapporteerd wordt over de nationale economische en budgettaire situatie.

Het Europees Parlement is door middel van een economische dialoog betrokken bij de informatie die de verschillende Europese instanties uitvaardigen op basis waarvan het multilateraal toezicht plaatsvindt. Zowel met betrekking tot het begrotingstoezicht, het toezicht op de macro-economische situatie in de lidstaten, als de coördinatie van het economisch beleid van de lidstaten.22 Het Europees Parlement voert zowel op reguliere als ad hoc basis, wanneer zij dit nodig acht, een dialoog met de voorzitter van de Ecofin Raad, de voorzitter van de Eurogroep, de voorzitter van de Europese Raad en/of de Commissie.