2.13.6.3 Betrokkenheid bij de besluitvorming over de inzet van de ESM-middelen: allocatie en controle

De betrokkenheid van het nationale parlement bij de besluitvorming over de inzet van de middelen van het ESM vindt plaats in het kader van de ministeriële verantwoordelijkheid. De informatieverstrekking aan het parlement en de procedureafspraken tussen het parlement en het kabinet over de beslissingen in het kader van het ESM zijn neergelegd in een informatieprotocol.1

De besluitvorming in het kader van het ESM vindt plaats in drie fases. In fase één wordt er een aanvraag gedaan voor financiële bijstand en wordt er besloten over de aanvraag. In fase twee wordt uitvoering gegeven aan de financiële bijstand en is sprake van monitoring van de conditionaliteit. In de derde fase wordt de financiële bijstand beëindigd en vindt er post-programma monitoring plaats.

Uitgangspunt is dat alle EFSF/ESM-besluiten zoveel mogelijk vooraf en in het openbaar met de Tweede Kamer worden besproken en dat de relevante documenten tijdig aan de Kamer worden gestuurd, in alle drie de fases.

Ook wordt in het informatieprotocol specifiek aandacht besteed aan de mogelijkheid tot vertrouwelijk informeren in het geval dat sprake is van marktgevoelige informatie die het vertrouwen in specifieke lidstaten van de eurozone aantast. Als voorafgaande informatievoorziening – al dan niet vertrouwelijk – niet mogelijk is en er geen mogelijkheid is om vooraf in overleg te treden met de minister, zal de minister een parlementair voorbehoud maken. Dit betekent dat er geen onomkeerbare besluiten worden genomen totdat met de Tweede Kamer in overleg is getreden. De Kamer kan zelf aangeven of zij gebruik wil maken van dit voorbehoud.2 Als de Tweede Kamer niet verzoekt om een overleg met de minister vervalt het voorbehoud. Dit voorbehoud kan niet worden gemaakt in het geval dat de spoedstemprocedure wordt toegepast bij het overgaan tot het verlenen van steun, dus in de eerste fase. Er wordt dan gestemd met een gekwalificeerde meerderheid van 85% en Nederland heeft met een stemrecht van 5,7% geen mogelijkheid om deze beslissing tegen te houden. In deze gevallen zal de minister de Tweede Kamer wel informeren over de redenen van het besluit en het standpunt van de minister.3

Het ESM staat er niet aan in de weg dat de minister informatie verstrekt over de handelingen van het ESM aan het parlement volgens de nationale procedures.4 Volgens de restrictieve interpretatie van artikel 91 lid 3 Grondwet wijkt het ESM dus niet af van artikel 105 Grondwet of artikel 68 Grondwet, die de informatieplicht aan het parlement behelst. Als de spoedstemprocedure wordt toegepast, kan echter wel sprake zijn van een beperking van (de allocatiefunctie van) het budgetrecht – hoewel in dit geval ook de minister geen invloed kan uitoefenen op de beslissing van het ESM. Volgens de nationale procedures wordt het parlement vooraf en tijdig op de hoogte gehouden van (mogelijke) ESM-besluiten. Dit geeft de mogelijkheid aan het parlement om zich (tijdig) uit te spreken over de besluiten en handelingen van het ESM voordat deze worden genomen. Is dit niet het geval dan wordt er door de minister een parlementair voorbehoud gemaakt, waardoor het parlement alsnog de mogelijkheid heeft te spreken over de handelingen van het ESM voordat de definitieve besluitvorming in ESM-verband heeft plaatsgevonden.