7.3.4.4 Uitzonderingen op de hoofd- en subregels

Bij de zogeheten vraagstukken van openbare orde1 is het niet noodzakelijk om:

Bij vraagstukken van openbare orde heeft de fiscale rechter een zelfstandige onderzoeksplicht, die zich ook uitstrekt naar niet-gestelde en niet-betwiste feiten. De wil en kennis van partijen doet niet terzake. Strikt genomen is er bij vraagstukken van openbare orde dus geen sprake van enige ‘bewijslast’ die op één van beide partijen rust, maar van een onderzoeksplicht die op de rechter rust.3 Dat laat uiteraard onverlet dat partijen er verstandig aan doen om stellingen en bewijsmiddelen waar zij belang bij hebben onder de aandacht van de rechter te brengen.

Vanaf medio 2021 toetst de rechter niet langer ambtshalve de tijdigheid4 van bij voorgaande instanties ingediende rechtsmiddelen.5 De rechter in eerste aanleg beoordeelt sindsdien alleen nog ambtshalve of het bij hem zelf ingediende beroep tijdig is ingesteld.6 Hij kijkt niet (meer) spontaan of ook het bezwaar tijdig was ingediend. Hetzelfde geldt voor het gerechtshof in hoger beroep (ook geen ambtshalve oordeel over de tijdigheid van het beroep bij de rechtbank) en voor de Hoge Raad in cassatie (ook geen ambtshalve oordeel over de tijdigheid van het hoger beroep).7 Partijen kunnen de tijdigheid van een eerder ingediend rechtsmiddel wel als geschilpunt inbrengen in een latere fase.8 Het voorgaande betekent voor wat betreft de ontvankelijkheid dat het tijdigheidsaspect niet (meer) van openbare orde is. Dit heeft vooral gevolgen voor gevallen waarin het bezwaar of beroep achteraf bezien ten onrechte ontvankelijk is verklaard (en dus inhoudelijk is behandeld). De rechter zal het eerdere bezwaar of beroep dan niet meer spontaan alsnog niet-ontvankelijk verklaren.

Volledigheidshalve merk ik op, dat er nog andere gevallen zijn, ten aanzien waarvan de reguliere regels van bewijslastverdeling niet op gaan. Het gaat om feiten die geen (nader) bewijs behoeven, waartoe enerzijds algemene ervaringsregels en feiten van algemene bekendheid kunnen worden gerekend, terwijl het anderzijds die feiten betreft die niet of onvoldoende zijn weersproken, en daarom niet in geschil zijn. Omdat deze categorieën veeleer betrekking hebben op het aspect van de bewijsvoering, behandel ik deze onderwerpen afzonderlijk in de daaraan gewijde paragraaf 7.3.7.