7.4.3.1 Enkele voorbeelden

Als voorbeeld van een geval waarin een beroep op een vormfout afstuit op de eerste toets, kan worden gewezen op de in art. 126ff Sv neergelegde plicht tot inbeslagneming. Die plicht strekt naar zijn aard niet tot bescherming van de belangen van de verdachte, zodat deze zich niet met vrucht op schending van die bepaling kan beroepen.1 Het algemene belang van de samenleving bij een normconforme opsporing is niet een belang waarop de verdachte in dit verband een beroep toekomt. Een ander voorbeeld van een norm die naar zijn aard niet strekt tot bescherming van de belangen van de verdachte biedt het geval waarin bij de opsporing mogelijk inbreuk is gemaakt op de soevereiniteit van een buitenland. Of door Nederlandse opsporingsambtenaren het volkenrecht is geschonden doordat inbreuk is gemaakt op de soevereiniteit van het buitenland, is in beginsel in het kader van de strafzaak tegen de verdachte niet relevant, omdat de belangen die het volkenrecht in zoverre beoogt te beschermen, geen belangen zijn van de verdachte, maar van de staat op het grondgebied waarvan is opgetreden.2 Ook van het voorschrift uit de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden dat informatie afkomstig van informanten (niet zijnde een persoon als bedoeld in art. 126v Sv) uitsluitend door middel van een proces-verbaal van het hoofd van de CIE aan derden wordt verstrekt, is geoordeeld dat het niet strekt ter bescherming van de belangen van de verdachte.3 In HR 6 oktober 2009, ECLI:NL:HR:2009:BI7084, NJ 2009/ 503 werd art. 81 RO toegepast op de klacht dat de politie een lokauto voorzag van valse Oostenrijkse kentekens, hetgeen onder normale omstandigheden strijdig is met art. 41, eerste lid, Wegenverkeerswet 1994. Ook daarover kon de verdachte niet klagen, zoals AG Jörg in zijn conclusie uiteenzette. In HR 28 mei 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA0796 ging het om het verzuim van de inspanningsverplichting van art. 167a Sv om de minderjarige in de gelegenheid te stellen zijn mening te geven over het gepleegde feit en de vervolging. Ook die norm strekt naar zijn aard niet tot bescherming van een belang van de verdachte.

Voorbeelden waarin een beroep op een vormverzuim afstuitte op de tweede toets, te weten dat niet jegens de verdachte een inbreuk is gemaakt op het door de norm beschermde belang zijn er legio. Zij hebben bijvoorbeeld betrekking op gevallen waarin:

Van inbreuken op rechten van de verdachte die door het EVRM worden beschermd is mijns inziens in geen van deze gevallen sprake. De Hoge Raad lijkt daarvoor juist een scherp oog te hebben, zoals geïllustreerd kan worden aan de hand van HR 6 juli 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO9785, NJ 2004/469. In die zaak was in het kader van een GVO tegen een ander huiszoeking gedaan in de woning van de verdachte, waarbij jegens haar de verdenking rees van bijstandsfraude. Het oordeel van het hof dat de verdachte geen belang heeft bij het beroep op de gestelde onrechtmatigheid van de huiszoeking, omdat dat beroep alleen toekomt aan degene in wiens GVO de huiszoeking plaatsvond, oordeelde de Hoge Raad onjuist, omdat niet valt in te zien dat de gestelde onrechtmatige huiszoeking haar niet treft in het belang dat de volgens het verweer geschonden norm beoogt te beschermen. De rechtspraak van de Hoge Raad loopt hier in de pas met die van het EHRM.

Ook indien sprake is van een schending van een norm jegens de verdachte die strekt tot bescherming van zijn belangen, kan zich de situatie voordoen dat op die belangen niet daadwerkelijk inbreuk is gemaakt.14 Voorbeelden hiervan zijn het verzuim de cautie te geven aan een verdachte die bij het verhoor is bijgestaan door een rechtsgeleerd raadsman (fiscaal juridisch adviseur) 15 en het niet steeds aanwezig zijn van de RC bij een huiszoeking, terwijl niet aannemelijk was dat de bewoners tijdens de huiszoeking redenen hadden gehad zich tot de RC te wenden.16 Hier bestaat een vloeiende overgang met de beoordeling of sprake is van nadeel van een vormfout op de voet van art. 359a, tweede lid, Sv.